Project Gutenberg's Ars grammaticae Iaponicae linguae, by Diego Collado

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Ars grammaticae Iaponicae linguae

Author: Diego Collado

Release Date: February 8, 2006 [EBook #17713]

Language: Latin

Character set encoding: ISO-8859-1

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ARS GRAMMATICAE IAPONICAE LINGUAE ***




Produced by Louise Hope, David Starner and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net





[Transcriber's Note:
Characters that could not be fully rendered in the Latin-1 character set
have been "unpacked" and shown within brackets:
  [~e] [~i] [~u] (e, i, u with tilde:  and  should display normally)
  [vo] [vu] (hacek / "caron")
  [e,] ("e caudata" = )
  [oe] (oe ligature)]


         *       *       *       *       *

                        ARS
                    GRAMMATICAE
                     IAPONICAE
                      LINGVAE.


             IN GRATIAM ET ADIVTORIVM
      eorum, qui prdicandi Euangelij causa ad
       Iaponi Regnum se voluerint conferre.


Composita, & Sacr de Propaganda Fide Congregationi
 dicata  Fr. Didaco Collado Ordinis Prdicatorum
        per aliquot annos in prdicto Regno
           Fidei Catholic propagationis
                      Ministro.


    [Illustration:
    EVNTES IN VNIVERSVM MVNDVM
    PRDICATE EVANGELIVM OMNI CREATVR]


                       ROM,
   Typis & impensis Sac. Congr. de Propag. Fide.
                     MDCXXXII.
                SVPERIORVM PERMISSV.




Imprimatur si placet Reuerendiss. P. M. S.
Pal. Apost. A. Episc. Vmbriaticen. Vicesg.

Imprimatur

Fr. Nicolaus Riccardius S. Pal. Apost. Magister,
Ordinis Prdicatorum.


       *       *       *       *       *

[Transcriber's Note:
The book contains no Contents or Index. Instead, the full chapter titles
are listed here.]

PROLOGVS AD LECTOREM.
De nomine & eius declinatione, & genere.
De pronomine.
  De pronomine secund person scilicet ego &c.
  De pronomine secund person[e,]: scilicet Tu, tui, tibi, &c.
  De pronomine terti person, scilicet ille, illa, illud.
  De pronominibus relatiuis.
De formatione verborum, & coniugationibus.
  De Pr[e,]terito imperfecto, perfecto, & plusquam perfecto.
  De futuro prim coniugationis.
  Imperatiuum prim coniugationis.
  Optatiuum prim coniugationis.
  Subiunctiuum prim coniugationis affirmatiu.
  Infinitiuum.
  Prima coniugatio negatiua.
  Secunda coniugatio affirmatiua.
  Secunda coniugatio negatiua.
  Tertia coniugatio affirmatiua.
  Tertia coniugatio negatiua.
  Coniugatio verbi substantiui negatiui.
  De Particulis conditionalibus.
  De verbo potentiali.
  Verba irregularia quo ad coniugationes.
  De verbo adhuc, & de eius formatione & differentijs.
  De aliquibus verbis qu de se habent honorem determinatum.
  Aduertenti circa coniugationes verborum.
De Adverbiis.
  Caput primum.
  De aduerbijs locorum.
  Aduerbia ad causam interrogandum & responendum.
  Aduerbia temporis.
  Aduerbia negandi.
  Aduerbia affirmandi.
  Adverbia comparatiua.
  Aduerbia superlatiua.
  Aduerbia intensionis & exaggerationis.
  Aduerbia congregandi.
  Aduerbia concludendi, & aduertendi.
De Prpositionibus casuum.
De coniunctionibus & diuisionibus.
De interiectione.
De sintaxi, & casibus, quos regunt verba.
De Arithmetica Iaponi & materia numerorum,
    in quibus hoc opus hic labor.
Aliqu regul coniugationum in scriptura librorum.
ERRATA SIC CORRIGE.


       *       *       *       *       *

PROLOGVS AD LECTOREM.

Et aduertenti aliqu pro Iaponic lingu perfecta pronuntiatione.


Etsi quondam  principio plantationis Orthodox fidei nostr in Regno
Iaponico, composita fuerit qudam ars grmatic lingu prdict a
P. Ioanne Rodriguez Societatis Iesu; quia tamen raro res in sua prima
conditione perfect lumen aspiciunt, & alis, ob temporum diuturnitatem,
vix aliquam copiam prdict artis est iam inuenire: Visum est mihi,
aliquale Deo, & ministris fidei propagationis (qu sine lingu
instrumento non potest esse) obsequium prstiturum, si extractis ab arte
prdicta necessarijs (sunt enim multa) & relictis, qu peritis in
prdicta lingua talia non probantur; additis etiam ijs, qu experientia,
& vsu, lectioneque continua librorum, Deo largiente (qui dat verbum
Euangelizantibus) sum adeptus, in compendium alar, & sub breuitate
redigerem prcepta omnia qu ad erudit vtendum lingua Iaponica,
prdicatoribus (pro quibus labor est assumptus) sunt necessaria. Quia
ver simul cum prceptis, & regulis, expedit exempla, in quibus prdicta
regul verificantur ponere; libuit etiam ad maiorem discipulorum
consolationem & iuuamen non solum hoc; sed etiam exemplorum omnium
declarationem in lingua Latina (qu inter Theologos est cmunior)
adiungere, quo nihil a magistro restet amplius desiderandum. Et si ver
ea omnia, qu tam in hac arte; qum in Dictionario (quod, Deo dante,
quanto citius in lucem edere gestio) continentur meo iuditio sint satis
limata, & secura, quibus fiducialiter quiuis vti potest; Examini tamen,
& iuditio melius sentientium subiecta esse volo, vt fidei prdicatio ab
eruditiore lingua, fructuosior euadat.

Quando du vocales immediate coniunguntur in aliquo vocabulo lingu
Iaponic; non pronunciantur sicut in Latina valeo, aut in Hispanica
_vaca_, sed vtraque integra per se profertur, _v,a_; _v,o_; _v,i_.

Litera, _s_, pronuntiatur sicut, _s_, v.g. _susumru_, _susumru_.

Litera, _j_, pronunciatur blande, sicut in lingua Lusitanica _joa_, &,
_judeo_.

Litera _x_, pronunciatur etiam blande sicut in lingua Lusitanica
_queixumes_.

Quando supra literam, _o_, fuerit hoc signum _^_ pronunciatur, __, ac
si esset, _ou_, labijs quasi iunctis, & ore pen clauso: v.g. _bpp_.

Quando ver supra _o_, fuerit hoc signum, _v_, vel, __, pronunciatur
ore aperto, & ac si essent du literae, _oo_, v.g. _tnx_, vel
_gacux[vo]_.

Si vero prdicta signa, fuerint supra __, pronuntiatur _[vu]_,
detentum, ac si essent duo, v.g. _Tif_, _Aia[vu]_.

Quando fuerit hoc signum _~_ super aliqu literam ex vocalibus debet
proferri sicut, _n_; sed non in integrum, sed cursim & leniter v.g.
_vga_.

_Qe_, &, _qi_, scribuntur absque, _u_, quia quando, _u_, sequitur post,
_q_, vel post, _c_, utraque integr pronunciatur absque sinalepha v.g.
_qudai_, _quinn_:

Quando post, _g_, sequitur, _u_, & postea immediat alia vocalis _e_,
vel, _i_, pronunciatur sicut in lingua Hispanica, v.g. _guenin_; si vero
litera, _i_, ponatur immediate post, _g_, absque, _v_, pronunciatur
sicut Italic, giorno, v.g. _Xitgi_.

Litera, _z_, pronunciatur ea vi, qua in lingua Hispani, Zumbar, v.g.
_mizu_.

Si ver fuerint duo, _zz_, violentis feriuntur, v.g. _mizzu_.

Quando fuerint duo, _tt_, _xx_, _zz_, _qq_, _cq_, _ij_, _pp_; vtrumque
opportet ferire vt fit perfecta pronunciatio, & vis significationis
percipiatur: nam v.g. _mizu_, significat mel; & _mizzu_, significat
aquam: vnde si eadem, vel violentia, aut lenitate vtrumque pronunties
vel aquam tantum, vel mel solm tibi proferent.

Quando, _ch_, anteponitur vocali, pronunciatur sicut Hispanice,
chimenea: v.g. _foch_.

Si vero, _nh_, anteponatur vocali, pronunciatur sicut Hispanic, maa,
v.g. _nhuva_.

Litera, _f_, in aliquibus Iaponi prouincijs pronunciatur sicut in
lingua Latina; in alijs autem ac si esset, _h_, non perfectum: sed
quodam medium inter, _f_, &, _h_, os & labia plicando, & claudendo, sed
non integrum, quod vsu facil compertum erit: v.g. _fito_.

Quando, _t_, in aliquo vocabulo fuerit (quod est valde frequens) orare
debet discipulus Deum, vt ei venas pronuntiationis aperiat quia est
difficilis, & in nulla lingua alia, est talem pronuntiationem inuenire:
non enim pronunciatur vt _t_, aut ut _t_, uel, _c_, solm, sed
uiolenter percutiendo lingua dentes, ita ut utraque litera, &, _t_, &,
__, & plus, __, qum, _t_, feriri uideantur: u.g. _ttmu_.

Litera, _r_, pronunciatur bland & leniter ubicumque inueniatur, siue
sit in principio, siue in medio uocabuli; u.g., _rangui_, _cutabirru_.

_Ya_, _ye_, _yo_, _yu_, pronunciantur sicut in lingua Hispanica.

Quando  Iaponijs pronunciantur uocabula finita in, _i_, uel _v_, uix
percipitur litera finalis a tyronibus: u.g. qui audit, _gozru_, putat
se audiuisse, _gozr_, & qui audiuit _fittu_, credit se solum
audiuisse, _fitt_, & cum audit, _xi no fra_, percipit solum, _x no
fra_.

Quando uocabulo finito in uocali subsequitur incipiens in consonanti,
prcipu si sit, _b_, uel, _s_, inter ipsam uocalem, & consonantem,
pronunciatur litera _n_, sed non perfecta; sed lenis: u.g. _sn
gotqu_.

Circa uocabulorum accentus magnam adhibui curam, ut illos signis suis
proprijs locis supra literas in quibus accentus fieri debent, adaptatis,
sensus & sententia loquentis percipiatur: u.g. _qi xi_, habet accentum
in utroque, __. _fibicxi_, habet in prima, _i_, & in, _a_, & idem in
dictionario seruabitur ordo, notando accentus ea perfectione, qua summa
cum diligentia potui percipere, si in aliquo sum deceptus, paratus sum
corrigi; ea uer qu diminute fuerint dicta, uel desuerint, tam in arte;
qum in dictionario; cum facile sit addere;  doctiore supplebuntur, qui
tertiam artem, & secundum dictionarium aggredietur: ego enim ne  patre
familias & Domino Deo nostro reprehenderer, talentum nolui habere
repositum in sudario, sed duobus, alia saltim duo superlucrari, &
cooperari saluti Iaponiorum; non solm prdicando, sed prhendo
prdicatoribus, si possem instrumenta lingu, & prcipu modo ut possint
illam extra Iaponiam addiscere: cum propter instantem persequutionem in
Iaponia uix sit hoc possibile. Vale & uiue felix lector. Matriti die 30
Aug. Ann. 1631.


       *       *       *       *       *

In hac arte Grammatic seruauimus ordinem, quem peritus Antonius
Nebrissensis, & alij seruarunt in suis lingu Latin, per partes,
videlicet Orationis, nempe Nomen, Pronomen, &c.


_De nomine & eius declinatione, & genere._

In lingua Iaponica non sunt declinationes per casus sicut in Latina,
sed sunt qudam particul, qu postposit nominibus, casuum;
differentias constituunt in omnibus nominibus, tam appellatiuis, qum
proprijs. Qu constituunt nominatiu[~u], sunt quinque, _va_, _ga_,
_cra_, _no_, _iri_. Particula, _va_, postponitur quando quasi
reduplicatiue, seu specificatiue volumus explicare rem vel personam
significatam per tale nomen; siue sit prim, siue secunda, vel terti
person: v.g. _Vtacxi v mairnu_, ego, vel, quod ad me attinet, non
ibo. Particula, _no_, postponitur secundis & tertijs personis, &
prcipu si sint inferioris ordinis; & quando in oratione est aliquod
relatiuum, quod non denotat actionem transitiuam: v.g. _Snta no
m[vo]xita cto_, id quod tu dixisti. Postponitur etiam particula, _no_:
quando aliquid indefinitum dicitur: v.g. _ii no ruc mi_, vide si
sint domus. Particula, _ga_, postponitur regulariter primis & tertijs
personis inferioribus, & etiam secundis quando sunt etiam infim vel
humiliantur: v.g. _Pedrga qita_, Petrus venit. Solent eti hanc
particulam postponere quando aliquid indefinit volunt dicere, sicut
dictum est de particula, _no_: v.g. _cco n v ii[~e]g naic?_ non
sunt hic domus? & si in oratione sit relatiuum non dicens actionem
transitiuam, si referat rem inferioris & humilis ordinis, postponitur
etiam particula, _ga_: v.g. _sor[~e]gx[~i] ga cita fumi_, Epistola,
quam ego scripsi, _sch[~i] ga ita cto_, quod tu dixisti. Particul,
_cra_, & _iri_, postponuntur & faciunt nominatiuum quando oratio dicit
actionem transitiuam, & prcipu si est oratio relatiui. v.g. _Deus iri
cdasrta gracia_, gratia, quam Deus dedit. _Tno cra cre vo vxe
tuqerarta_, Dominus hoc prcepit. Aliquando etiam nomina sunt in casu
Nominatiuo absque aliqua particula: v.g. _Pedro Ioa vo ibarta_,
Petrus uocauit Ioannem. Genitiuo sunt du particul, videlicet _no_, &
_ga_. Particula, _no_, seruit omnibus personis superioris ordinis: v.g.
_Padre no v qirumno_, Patris vestis seu habitus: _ga_, postponitur
omnibus personis inferioris ordinis: v.g. _Pedr ga fmi_, Epistola
Petri. _so ch[~i]ga mno_, res tua, _r[~e] ga cne_, argentum illius,
_Tno vio c[~u] ga fuci fito gi_, Dominus est magn cupiditatis,
idest valde cupidus. Aliquando etiam prdictis particulis genitiuum
constituentibus postponitur particula, _to_, v.g. _Pedro no to
degozru_, est Petri. Sed non est modus loquendi perfectus, unde melius
est illo non uti; ponitur tamen ut auditus intelligatur. Quando uer
coniunguntur duo nomina substantiua ad faci[~e]dum unum quasi
connotatiuum, non est necessaria particula genitiui, u.g. _ccuxu_,
dominus regni. Secundum regulam tamen ordinariam deberemus dicere _ccu
no x_, & hic modus faciendi connotatiua absque particula genitiui, est
regularis in lingua Iaponica: u.g. _Maria cto_, res Mari.

Datiuum constituunt du particul scilicet, _ni_ & _ie_, u.g. _Pedro ni
mxita_, dixi Petro. _Padre ie gue maraxita_, Patri dedi, uel obtuli.

Accusatiuum constituunt quinque particul, _vo_, _vba_, _va_, _ie_,
_ga_, Prima uidelicet, _vo_, est usitatior: u.g. _Pedro voibe_, uoca
Petrum, _va_, utuntur quando uolunt in particulari explicare rem
significatam per nomen in accusatiuo, u.g. _niffon guchi v Xiranu_,
linguam Iaponicam nescio. Particula, _vba_, est idem quod, _vo va_,
conuertendo secundam literam, _u_, in, _b_, ea uero utuntur sicut, _va_,
u.g. _fune vba nri sutte_; _cane bacri tri marxit_, relinquens
nauigium: argentum seu pecunias tantm accepi; _ie_, utuntur ad
significandum locum ad quem: u.g._ Roma ie mair[vo]_, ibo Romam, _ga_,
postponitur nominibus significantibus res inanimatas, seu humiles: u.g.,
_re i[~e] gozre, mn ga mxita[~i]_, accedas illuc, habeo enim tibi
aliquid dicere, fit etiam accusatiuum absque aliqua particula ut in
exemplo antepenultimo in quo secundum accusatiuum est sine particula.

Vocatiuum constituit particula, _icni_, sed non postposita nominibus
sicut & reliqu, sed anteposita: u.g. _icni qimi cre v gornjerarei_,
uideas hoc domine. Regularius uer fit uocatiuum absque aliqua
particula: u.g. _Padre sma qicxerario_, audias reuerende pater.

Ablatiuo sunt tres particul, _iori_, _cra_, _ni_, tertia scilicet
_ni_, facit locum in quo: v.g. _iglesia n[~i]gozaru_, est in ecclesia:
aliquando vtuntur, _ni_, anteposito, _no_, v.g. _snt n n Xiru c?_
facis hoc tuum? vel accipis tibi? sed hic magis videtur datiuum, quam
ablatiuum. Particul _cra_, &, _iri_, sunt communiores ad ablatiuum
constituendum: v.g. _Madrid cra mitta_, ex Matrito veni, _Pedro iri
corsarta_, occisus fuit  Petro.

Ad constituenda pluralia sunt etiam quatuor particul, qu postposit
immediat nominibus, illa pluralia constituunt, postea ver, sequuntur
particul posit casus constituentes. Prdict autem quatuor particul
sunt, _tchi_, _xu_, _dmo_, _ra_. Prima particula scilicet, _tachi_,
facit pluralia nomina significantia res nobilis ordinis, & quas volumus
honore afficere; v.g. _Tno tchi_, domini. Particula, _xu_, constituit
pluralia nomina significantia res nobiles quidem; sed non ita supremi
ordinis: v.g. _samuri xu_, nobiles; qui non sunt domini. Particula,
_dmo_, postponitur nominibus significantibus res humiles, siue
rationales siue viuentes sensibiles, siue inanimatas: v.g. _ficux
dmo_, agricol, _ix[~i] dmo_, petr, _mm dmo_, equi. Particula,
_ra_, facit pluralia nomina significantia res vilissimas, vel qu
despectui habentur: v.g. _Iudeora_, Iudi. Pluralibus sic iam per istas
particulas constitutis, postponuntur particul casus constituentes
secundum orationum exigentiam: v.g. _tno tchi no ct dmo vo var
in_, ne maledicas res dominorum.

Aliqua etiam sunt vocabula, qu de se pluralitatem important: v.g. _tm
gra_, significat homines, _Nn bn mno_, res Europeas, _Nn bn mno
vo fomru n_, ne laudes res Europ.

Particula ver _icni_, qu, vt supra dictum est, facit uocatiu[~u] non
postponitur pronominibus pluralibus iam factis; sed semper anteponitur,
particul autem facientes plurale postponuntur: u.g. _icni Padre tchi
vo qiq nasario_, audite reuerendi patres.

Du uer particul ex quatuor suprapositis, qu faciunt plurale,
scilicet _domo_, & _r_ aliquoties sunt singulari[~u] uerbi gratia.
_vare r_, uel, _midmo_, ego: aliquando etiam utraque simul inuenitur
in singulari: u.g. _midomo ra_, ego, _midomo r ga_ meum vel mei:
postponuntur etiam prdict particul, _domo_, vel, _ra_, singularibus,
vel quando volumus humiliare res significatas aut de successu
significati per orationem non sumus ita certi; sed quasi dubitamus: v.g.
_sar dm ga iti_, dolet mihi venter, _s[~u] dm v ru mi_,
crastina die non erit, _su r v nar mde_, crastina die forsitan ita
erit.

Particula, _va_, postponitur nominibus tam singularibus; qum pluralibus
iam per particulas articulatis: v.g. _ccoie va mairnu_, huc non
veniat, _cco cra va dnu_, hinc non exiuit, _cco ni v iru mi_, huc
non intrabit: aliquando etiam particula, _va_, supplet particulas
articulares: v.g. _fun de sie i[~i] tita ni, cachi va ncanaca
nru mi_, si nauigio vix perueni; pedibus, vel pedes, absque dubio non
peruenissem. Hic particula, _va_, supplet particulam, _cra_.

In ista lingua Iaponica non sunt etiam genera, masculinum videlicet,
femininum, & neutrum, sicut sunt in Latina; sunt tamen aliqua nomina,
qu ex se sunt, vel masculina, vel feminina, quia ex sua significatione
dicunt vel masculum, vel feminam determinat; sunt eti aliqua nomina ex
se cmunia duobus. Particula, _vo_, ante posita nominibus significat
masculum. Particula ver, _me_, ante posita significat feminam in rebus,
qu non habent genera propria: v.g. _vo  vo_, significat piscem
masculum, _m i vo_ significat piscem feminam: _vojica_, significat
caprum siluestrem, _m lca_, significat capream, _cma_, significat
equum; _zoiacu_, equam; _x_, significat accipitrem masculum; _di_,
feminam, _coti_, significat taurum, _mexi_, vaccam. _votco_,
significat virum, _vongo_, vel _nhb_, vel, _vnna_, significat
mulierem. In dictionario omnia express ponentur, qu ad memoriam
venerint.

In nominibus etiam adiectiuis, non sunt genera, aut declinationes; sed
edem particul illa constituunt, quae substantiua. Sunt autem adiectiua
multa, & diuersa. Aliqua enim finiuntur in, _ai_, alia in, _oi_, alia
in, _ei_, alia in, _vi_, alia in, _ij_, alia ver, & qu propris sunt
adiectiua, fiunt postposita particula, _no_, substantiuis. Quando
quinque prima genera adiectiuorum ante ponuntur substantiuis, tunc
videntur propri adiectiua, & nihil mutant ad orationem componendam;
quando ver postponuntur substantiuis, potis sunt verba, & verborum
coniungationes sequuntur: v.g. _taci ima_, mons altus, _x[~i] guei
[~i]deiri_, frequens introitus & exitus, _caxici fito_, homo prudens,
_cvaij mno_, res miserabilis, _Aiai cto_, res periculosa, _Vmre
tqi nocchi_, lingua naturalis seu materna. Sunt etiam alia adiectiua
finita in _na_, qu etiam ante posita substantiuis, nihil mutant: v.g.
_q[~i]ri na cto_, res munda. Omnia ver adiectiua prter finita in,
_no_, quando verbis prponuntur, mutant aliquid: finita in, _ai_, illud
mutant in, __, v.g. _cno ima v tac gozaru_, hic mons altus est, &
excelsus: finita in, _ei_, illud mutant in, _e_, v.g. _cno iama va
x[~i]gue gozru_, hic mons est densus: finita in, _oi_, illud mutant
in, __, v.g. _caxic gozru_, est prudens: finita in, _vi_, illud
mutant in, __, v.g. _xei no fic gozru_, statura pusillus: finita in,
_ii_, illud mutant in, _i_, v.g. _cai[~u] gozaru_, est pruriens, uel
prurit, inter ista uer adiectiua finita in, _ij_, sunt multa qu ex
uerbis procedunt: u.g. _nozmi_, _u_, significat desiderare: ex illo
uer exit, _nozmaxij_, quod significat idem quod desiderabilis, e; alia
etiam procedunt ex nominibus: u.g. _varmbe_, significat puerum seu
infantem: ex quo procedit _varmberaxij_, quod significat id quod
puerilis, e: alia reperiuntur in dictionario.

Adiectiua uer finita in, _na_, quando anteponuntur uerbis, mutant,
_na_, in, _ni_, u.g. _fuxn ni znzuru_, dubium reputo uel pro dubio
habeo. Adiectiua uero finita in, _no_, conuertunt aliquando, _no_, in,
_na_, u.g. _bchi no fito_, conuertitur in, _bechina fito_, differens
homo: & tunc si uerbum subsequatur, mutat, _na_, in, _ni_, u.g.
_bechin[~i] gozru_, est differens. Sensus uero est idem siue finiatur
in, _no_, siue in _na_, u.g. _bechi no fito no chi cra qijta_, est
idem quod _bechina fito nocchi cra qijta_, ex ore, uel ab ore
distincti uel differentis hominis audiui. Et tantm est differentia;
quod finitum in, _no_, nihil mutat, quid quid illi subsequatur; finitum
uer in, _na_, mutat, _na_, in, _ni_, ut dictum est, si uerbum
subsequitur. Si ad alia uero adiectiua sequatur uerbum substantiuum,
oratio est elegans: u.g. _cno ima v tac gozru_, hic mons est altus;
si uer uerbum huiusmodi non sequatur, eundem facit sensum, quia
adiectiuum includit in se uerbum substantiuum; sed illo non utemur coram
superioribus, non enim illis audientibus, dicemus, _cno im v taci_,
sed dicemus, _cno iam v tac gozru_. & sic in alijs adiectiuis.

Adiectiua uer finita in, _i_, aliquando; & si rar, illud conuertunt
in, _xi_, uel _qu_, u.g. _ioi_, quod significat, bonus, a, um: finitur
in, _iqu_, vel, _ioxi_, v.g. _iqu_, _danc xit_, faciendo bonam
consultationem. Aliqua, & non pauca, sunt nomina substantiua, quibus, si
postponatur, _na_, fiunt adiectiua: v.g. _af_, significat inscitiam, ex
quo deducitur, _afna_, quod significat id quod fatuus, a, um. _Iii_,
significat libertatem: &, _Iiiuna_, significat id quod liber, a, um: qu
occurrerint alia in dictionario reperiuntur.

Aliqua sunt nomina abstracta substantiua qu anteposita vocabulis qu ex
se significant homines, fiunt adiectiua: v.g. _I[~i]fi_, significat
misericordiam: si uer illi _Iin_ postponatur, resultat, _Ii fi jin_,
quod significat idem, quod misericors, dis, _fin_, significat
paupertatem, & postposito _nin_, fit, _fin nin_, quod significat
pauperem: idem est si postponatur, _ja_, fit enim, _finja_, quod etiam
pauperem significat, _bn_, significat vigiliam; & si postponatur, _xu_,
fit, _banxu_, quod significat idem quod uigilans, tis: multa inuenientur
in dictionario.

Aliquando duo nomina substantiua, ex ijs, qu remanserunt in lingua
Iaponica ex Chinensi (& hc, _cobita_, vel, _coie_, vocant) simul
posita, faciunt adiectiuum, quod ex duobus substantiuis conflatur, seu
resultat: v.g. _ten_, significat clum: &, _xu_, significat dominum:
_tn xu_ ver, significat dominum clestem, seu clorum dominum.

Prterita etiam verborum (de quibus suo loco) adiuncta substantiuis, vim
& sensum videntur habere adiectiuorum: v.g. _igorta t_, manus
sordida, _igorta_, est prteritum verbi _igore vru_, quod significat
idem quod sordesco, is, _cita qi_, liber scriptus, _cita_, est
prteritum verbi _cqi_, _u_, quod significat idem quod scribo, is.
Abstracta, seu radices ex quibus verba componuntur, sunt nomina quasi
verbalia significantia actionem in abstracto: v.g. _facri_, significat
mensuram: ex quo resultat verbum, _facri_, _u_, pro eo quo est metior,
ris, _fajime_, significat principium, _fajime_, _uru_, est verbum, &
significat id quod incipio, is: & sic in alijs de quibus in dictionario.
Anteposita particula, _mno_, prdictis abstractis seu nominibus
verbalibus fiunt nomina significantia eum qui actionem verbi facit: v.g.
ex, _cqi_, prposito, _monoi_, fit _mno cqi_, quod significat idem
quod scribens, tis: postposita vero eadem particula, _mno_, eisdem
radicibus, fiunt nomina significantia effectum actionis: v.g.
_cqimono_, significat scripturam.

Postposita ver particula, _gto_, eisdem radicibus verbalibus fiunt
nomina significantia res dignas actionibus qu per verba, quorum sunt
radices, significantur: v.g. _mi_, est radix, ex qua prodit verbum,
_mi_, _iru_, pro eo quod video, es &, _m[~i]goto_, est res visibilis,
seu digna visu, _qqi_, est radix verbi, _qiq[~i]_, _u_, pro eo quod
video, es: & _q[~i]q gto_, significat rem audibilem, seu dignam
auditu.

Postpositis aliquibus nominibus substantiuis nominibus verbalibus
prdictis fit nomen iam inconcreto significans talem actionem: v.g.
_foxi_, est radix verbi, _fxi_, _u_, pro eo quod sole vel ad solem
siccare: postposito ver, _ivo_, v.g. quod significat piscem: fiet,
_foxi vo_, quo significabit, pisces ad solem vel vi solis siccos &c.

Postposita ver particula, _dgu_, qu instrument[~u] significat
radicibus verborum, fiunt nomina significantia materiam seu instrumentum
actionis per verbum significat: v.g. _vari dgu_, materia seu
instrumentum visus, _cqi dgu_, instrumentum scribendi vel ad
scribendum.

Postposita autem particula, _me_, radicibus verbalibus fiunt nomina
significantia terminum actionis: v.g. _a vxe_, est radix verbi, _a
vxe_, _uru_, pro eo quod est aliqua iungere aut copulare, _a vxe me_
vero significat iuncturam: & sic in alijs.

Ex adiectiuis suprapositis finitis in _i_, fiunt nomina abstracta
mutato, _i_, in, _sa_, v.g. _ngi_, significat id quod longus, a, um: &
_ngsa_, significabit longitudin[~e]. Adiectiua finita in, _na_, mutant
etiam, _na_, in, _sa_, ad abstracta nomina facienda: v.g. ex
_qiracna_, quod significat id quod clarus, a, um: fiet, _qiracsa_,
quod significabit claritatem.

_Aliquando ex duobus substantiuis simul sumptis, & prcipu si aliquod
illorum aliquam literam in principio feu in fine in ali mutet, resultat
tertium nomen quasi connotatiuum, & quasi adiectiuum seu genitiu[~u]
includens: v.g. ex, _qi_, quod significat, lignum, &, _fotoqe_, quod
significat idolum: fit, _q[~i] botqe_ mutato, _f_, in, _p_, quod
significat idolum ligneum. Si ver nomina qu prponuntur, finiuntur in,
_e_, ipsum mutant in _a_, ad prdictam compositionem nominis
connotatiui: v.g. _tum sqi_, extremitates unguium, _cna c[~u]gui_,
clauus ferreus. Si uer nomina, qu postponuntur ad eamdem formationem,
primam literam debeant mutare, si sit, _f_, mutabunt in, _b_, uel, _p_,
si, _s_, mutabunt in, _z_, si _c_, mutabunt in, _g_, si, _t_, mutabunt
in, _zz_, si, _x_, mutabunt in, _j_, u.g. _cri bun_, _bpp_,
_n[~i]gori zqe sor goto_, _qizzumri_, _sra ji mn_. Vide in
dictionario._


_De pronomine._

Non sunt in lingua Iaponica pronomina deriuatiua u.g. meus, a, um. &c.
sed utuntur primitiuis, scilicet mei, tui, &c. Hc autem primitiua non
habent declinationes per casus; sed h differenti casuum fiunt per
particulas supra positas qu omnibus sunt communes, tam nominibus; qum
pronominibus.

Particul aliqu (de quibus infra) qu adiunct uocabulis honorem
indicant, faciunt pronomen, uel illius uim habent secundum occasionem &
circumstantias in quibus illis utuntur: si enim ego dicam, _von fmi_;
loquendo cum alio: ipso facto intelligitur me de eius epistola: & non de
mea loqui: si enim de mea loquerer; non dicerem, _von fmi_, sed, _fumi_
tantum: unde, _von fumi_, ratione particul, _von_, qu est honoris,
significat uestram epistolam. Et idem est de particula, _mi_, & alijs
qu honorem indicant in significatis nominum quibus adijciuntur.


_De pronomine secund person scilicet ego &c._

Octo sunt particul significantes idem quod Ego, mei, mihi, &c.
_vtacuxi_, _sr[~e]gaxi_, _vre_, _mi_, _vrer_, _mdmo_, _midmo
r_, _vre_. Quatuor prim denotant aliquam superioritatem in eo qui
illis utitur, reliqu uero sunt humiliores. Mulieres utuntur tribus
alijs particulis aliquando qua sunt, _m[~i]zzu cra_, _vrau vgami_,
& his non utuntur uiri: rustici solent uti duabus uidelicet, _vra
vrar_, religiosus uero quando de se loquitur solet dicere, _gus_, ac
si diceret: ego uilis religiosus; senex uer de se loqu[~e]s: dicit,
_gur[vo]_, ego uilis & despectibilis senex. Rex uer, dicet, _chin_,
uel, _mru_, quod significat: ego Rex.

Ad facienda autem pluralia ista pronomina, postponuntur illis particul
supra posit constituentes pluralia, scilicet, _dmo_, _ra_, v.g.
_midm ga mitta tqi_, quando nos iuimus: ad casuum ver differenti
postponuntur illis iam formatis pluralibus, particul constituentes
casus vt supra.


_De pronomine secund person[e,]: scilicet Tu, tui, tibi, &c._

Mult sunt particul, qu constituunt pronomen secund person secundum
differentiam personarum, qu vel nullum vel aliqualem, aut mediocrem,
magnum, aut maximum merentur honorem & reuerentiam: ad loquendum enim
cum inferiori, sunt tres particul qu faciunt pronomen tu: scilicet,
_vre_, _vonre_, _schi_, si utem illis superaddatur, _me_, vel,
_m[~e]g_, & dicatur, _vrem_, vel, _vrem[~e]g_, personam cum qua,
loquimur amplis deijcimus. Si autem loquamur cum qualibus vel
aliquantulum inferioribus, vtemur vna ex tribus particulis videlicet,
_snata_, _sno f_, _vre sama_. Si ver sit persona superior vel
omnino qualis cum qua vrban debemus loqui vtemur vna ex septem
particulis scilicet, _cnat_, _qix_, _qif_, _gfen_, _q[~i]den_,
_cnat sama_, _snata sma_. Si autem loquamur cum personis in
dignitatibus constitutis, nomen dignitatis, si illi super addatur
particula, _sama_, supplet vicem pronominis: v.g. _Padre sam gozare_,
veniat vestra paternitas. Aliquando etiam particul qu nomina honorant,
supplent vicem pronominis: v.g. _vn qirumno_, vestr dominationis
vestis.

_Cnata_, _cchi_, _cnofo_, significant idem quod ego, mei, &c. sed in
modo loquendi quasi distributiuo: ex parte mea, vel quantum ad me
attinet, quibus correspondent, _schi_, _sonof_, _snat_ qu
significant, tu &c. & ex parte tua, seu, quod ad te pertinet.

Pluralia istorum pronominum fiunt per particulas supra positas secundum
honoris differentiam, _vnr[~e] domo_, _vre ra_, _schi ra_,
significant vos loquendo cum vilibus, _vare tachi_, _sonat domo_,
significat vos cum qualibus, _qftachi_, _vcatgata_, _vno vno_,
significat vos cum honore: declinationes ver horum fiunt etiam per
particulas communes declinationum.


_De pronomine terti person, scilicet ille, illa, illud._

Du particul scilicet, _cre cre_, _are are_, significant ille, illa,
illud, loquendo de rebus inferioribus: quatuor uer uidelicet, _itu_,
_itum_, _rem_, _citume_, significant ille, illa, illud,
humiliando & despiciendo res de quibus loquimur, & qu prcipu
finiuntur in, _me_, sunt deiectiu, maxime si illis superaddatur, _ga_,
u.g. _it[~u]ga_, _itum[~e]g_, ille uilis: _cno_, significat hic,
hc, hoc, _sno_ significat, iste, ista, istud, _no_, significat ille,
illa, illud; sed necessario requirunt post se substantiuum ut illis
utamur: u.g. _cno fito_, iste homo: idem significat, _cno mono_, sed
non est uerbum honorificum, _sno cto_, ista res, _ano fito_, ille
homo, _cnt_, uel _cnof_, significant hic, _snata_, vel, _sono f_,
isthic, _nat_, uel, _nof_, illic. _cre_, significat hoc, _sre_,
significat istud, _re_ significat illud, sed neutraliter, ita quod
substantiuis, seu suppositis non iunguntur: horum pluralia sunt,
_crer_, _sorer_, _arer_, cterorum uer pluralia sunt per regulas
communes _cno_, significat rem de qua facta fuit mentio: u.g. _cano
fito_, ille homo &c. Pronomen quidam, facit particula, _ru_, u.g. _aru
fito_, quidam homo, _ru tocro ni_, in quodam loco.

Pronomen unusquisque faciunt particul, _mn mn_, _sre sre_.

Pronomen uniuersi & singuli &c. facit particula, _tare mo mina_.

Pronomen quicumque &c faciunt particul, _Tare nite m_, _tare
nitemoare_, _tare nari tm_.

Ante posita particula, _tare mo_, negatiuis facit pronomen nemo uel
nullus: u.g. _tare m mairananda_, nemo iuit. Particula _nani taru cto
nari tmo_, significat: quidquid sit, vel qucumque res sit. Particula,
_mi mi_, significat: singuli, uel unusquisque in particulari.

Particula, _gto_, facit pronomen seu signum distributiuum omnis, e. Si
postponatur substantiuis ex proprijs uocabulis lingu Iaponic qu
uocantur, _iomis_: idem etiam facit particula, _mai_, anteposita
substantiuis lingua Chin, qu uocantur, _coies_, u.g. _fi_, significat
diem: &, _f[~i]gtoni_, significat quotidie, seu omnibus diebus, _nen_,
in lingua Iaponica mendicata  Chinensi, significat annum: &, _mainen_,
significabit singulis annis uel omnibus annis; idem fer facit
reduplicatio aliquorum nominum, uel saltim facit illa pluralia: u.g.
_fito_, significat hominem: &, _fitbito_, significabit omnes homines,
uel multos homines, _fi_, significat diem: & _f[~i]bi ni_, significabit,
omnibus, uel multis diebus.

Pronomen diuisiuum, aliqui &c. facit particula, _niitte_, u.g. _tqi
niiotte_, aliquibus temporibus, _fito niiotte_, aliqui homines.

Pronomen, idem &c. facit particula, _vonaji_, u.g. _vonaji tocro cara_,
ex eodem loco. Particula uer, _djen_, significat idem, sed
neutraliter: v.g., _djen degozru_, idem est: & hoc uerbo respondent
quando gratulantur; absque eo quod rem accipiant: ac si dicant, gratulor
ac si accepissem: uel idem est, ac si accepissem.

Pronomen ipse &c. faciunt particul, _nxi_, _sno mi_, _vga_,
particul uero, _vareto mi_, faciunt pronomen ipsemet &c. u.g. _vareto
mi ni ata vo nasu_, ipsemet sibimet damnum infert, _mi vo vasurte; ta
vo tasqru_, sui met oblitus, alios saluos facit. Particula,
_vatacxi_, significat rem propriam in particulari: u.g. _vatacuxi no
cto_, res propria, _vatacxi ni iuar[~e]ta_, pro se loquutus est.

Pronomen aliquis &c. faciunt particul, _tare zo_, _taso_, u.g. _tare zo
maittaraba_, si aliquis iuisset, _taso sacanga aruca ti ni iqe_, eat
aliquis interrogatum si sit aliquid cibi.

Aliquid neutraliter faciunt particul, _nan zo_, _nanica_, u.g. _nanzga
arba cuzu_, comedam aliquid si sit, _ima faia t[~e] ga jii n[~i]
gozaru fdoni nanica caqi marax_, scribam aliquid, si quidem habeo
manus iam solutas seu liberas.

Quis? fit tribus particulis scilicet, _Tare_, _Tga_ _Taso_, particul
_tga_, uel, _tare n_, utuntur etiam pro genitiuo cuius: u.g. _Tga
mno ca?_ cuius est res? Et quando aliquis ad ostium uocat, & pulsat
dicit: _mno m_, qui intus respondent, _taso_, uel, _tag_, uel,
_tare_, quis es? Particula _nani_, significat quid &c. u.g. _nani vo
sru c_, uel, _nan[~i]goto vosru ca?_ quid facis? _nani ni sre vo
ttte [~i]quca?_ ad quid hoc portas tecum?


_De pronominibus relatiuis._

Pronomen relatiuum fit postpon[~e]do verbo nomen de quo fit relatio:
v.g. _tn ni mximsu vrerga vn via_, Pater noster qui est in clis,
_dta tocro va_, locus ex quo exiuit, _tni smi no tuta fito_, homo
cuius manui adhsit atramentum. Si oratio petit nominatiuum ante verbum,
tale nominatiuum debet esse cum aliqua ex particulis nominatiui, _ga_,
_no_, uel, _iri_, v.g. _vatacx[~i]ga cita fmi_, epistola, quam ego
scripsi, _cnt no vxerarta coto_, res quam uestra dominatio dixit.
Tertia ver particula scilicet, _iori_, vtimur quando est actio in
oratione, v.g. _Deus iri atie cudasarta gracia_, gratia, quam Deus
contulit seu donauit, _no tocro ni amta no qi tta v torarta_,
tulit multos libros, qui erant in illo loco. Si concurrant ver du
orationes relatiuum continentes, prima erit secundum positam regulam;
secunda ver per participium prsens, prteritum, seu futurum,
sec[~u]dum quod sensus orationis postulauerit: v.g. _qsa Oracio vo
mxita qiga tucuie no vie ni ru vo mtte coi_, affer librum illum qui
est supra sedile, in quo isto mane recitaui vel dixi officium diuinum.
In ista oratione _qiga_, quod est vnum relatiuum, est post verbum,
_mxita_, & _vo_, quod agit vices secundi relatiui, est post verbum,
_ru_. Quando ver volumus amplis specificare rem qu refertur, ponimus
inter rem ipsam & verbum, particulam _tocro no_, v.g. _vreto dxin
xta tocro no mn dmo va mina bugun ni ntta_, omnes quotquot mecum
consenserunt, diuites facti sunt. Aliquando oratio relatiui propter suam
difficultatem explicatur per exponentes: v.g. loco huius, _ima
crosarta Pedro n c v sonta n chijn gia_, qu significat, filius
Petri, qui modo fuit occisus, est tuus amicus: dicimus, _ma Pedro
corosarta son co va sonat no chijn de gozru_.

Aliquando solent simul poni du particul ex casus consitu[~e]tibus, &
faciunt quasi relatiuum cui anteponuntur: v.g. _sno_ _tocr deno
danc_, istius locis consultatio. _Marsella ieno fne_, nauigium quod
tendit Marsiliam: _mire to no mxi gt dearu_ est dicere, qud eam.

_Miru mai to no danc ni qivamatta_, habita est resolutio quod non
pergat, _mitte nchi no danc_, consultatio postea quam perrexit facta,
_varambe cra no catgui_, est consuetudo ab infantia, _x tameno chgui
gia_, est ars ad illud faciendum: _no fito no vo tor_, accipiam id,
quod est illius hominis: nota hc de relatiuo valde.


_De formatione verborum, & coniugationibus._

Verba in lingua Iaponica neque habent numeros, neque personas; faciunt
tamen has differentias particul supraposit ad pluralia &
declinationes. Coniugationes sunt tres affirmatiu, & totidem negatiu.

Radices verborum, de se non dicunt tempus: vnde vt illud dicant debent
formari verba & coniugari.

Omnes radices verborum secund coniugationis finiuntur in _e_, _gi_,
vel, _ji_, prter _xi_, &, _marax_, qu etsi finitur in, _i_, sunt
tamen prim coniugationis. Si ver radices finiuntur in, _de_, vel,
_gi_, fit verbum prsentis temporis conuertendo prdictas in, _zzuru_,
v.g. _fgi_, facit prsens, _fzzuru_, & significat erubesco: _de
zzuru_, quod significat exeo, is: si radices finiuntur in, _je_, vel,
_ji_, mutantur ad prsens in, _zuru_, v.g. _mje_: _mzuru_, idem quod
misceo, es, _anji anzuru_, quod est considero, as, si finiuntur in,
_xe_, illud mutant in, _suru_, v.g. _a vaxe: auasru_, idem quod
coniungo, is: _xi_, ver, & _maraxi_, qu (vt dictum est) sunt secund
coniugationis, etiam mutant, _xi_, in _suru_, v.g. _xi sru_, idem quod
facio, is, _maraxi marasuru_, etiam est, facio facis. Si radices
finiuntur in, _te_, convertunt illud in _turu_, v.g. _sodte;
sodtru_, idem quod alo, is, vel sustento, as: reliqua qu tantum
finiuntur in, _e_, alio modo; illud ad prsens conuertunt in, _uru_,
v.g. _gue_: _gru_, offero, rs, _n[~i]gue, n[~i]gru_, fugio, is.

Aliqua sunt prterita verborum, qu faciunt sensum prsentis, & sunt
illa quorum fieri consistit in facto esse: v.g. _cocroita_ intelligo,
is, _qcoieta_, audio, is, _voboita_, recordor, aris, _qi qi ita_,
intelligo, is, _zonjita_, scio, is, & alia prter ista forsan erunt:
verba qu sequ[~u]tur sunt prim ciugationis etiam si eorum radices non
finiantur modo antea dicto. Si prsens alicuius ex illis non fuerit
mutato, _i_, in _uru_, explicabitur in particulari, _bi_, _uru_, aqu
balneo se, abluo, is, _fotbi_, _uru_, mollificor, aris: _focorbi_,
_uru_, dissuor, eris: _cbi_, fucore afficior, eris, _sbi_, rubiginor,
aris, _deqi_, finior, ris, vel perficior, ris: _cchi_, _cuturu_,
putresco, is: _mchi_, _mituru_, mare adimpleor, ris, _ini_, _uru_,
abeo, is: _nbi_, _nobiru_, vel _noburu_, dilator, aris, _tuqi_, _uru_,
consumor, eris, _vri_, _uru_, ab alto descendo, is: _xij_, _xijru_, ad
prandium vel cibum compellendo, inuito, as, _n niru_, assimilor, aris:
_mochij: mochi iru_, stimo, as:_ni_, _niru_, ad ignem coquo, is:
_mi_,_miru_, aspicio, is: _cri_, _uru_, corrigor, eris, _vochi
vturu_, cado, is: _i_, _iru_ sum, es, fui: vel adsum, es, _f[~u]gui_,
_uru_, transeo, is, sicut tempus transit: _vbi_, _uru_, misericordiam
peto, is, _carabi_,_uru_, siccor, aris, _iqi iqru_, viuo, is, _fi
firu_, aresco, is, _qi qra_, venio, is, _qi qru_, vestio, is, _vqi
uru_,  lecto surgo: quatuor ver verba qu sequ[~u]tur habent prter
prsentia ordinaria, alia etiam extraordinaria, _atie_, habet _atru_,
pro dono, as: _vqimaie_, _vaqimru_, discerno, is, _tonie tonru_,
benedico, is, _sonaie sonru_ in loco sublimi colloco, as.


_De Pr[e,]terito imperfecto, perfecto, & plusquam perfecto._

Non est in lingua ista Iaponica prteritum imperfectum: Vnde loco illius
vtuntur perfecto, quod fit duobus modis: prim[~u] est addendo, _ta_,
radicibus verborum: v.g. _guta_, est praeteritum verbi, _gue_, _uru_,
quod est offero, rs; secundo modo fit prteritum perfectum postponendo,
_te_, radicibus, & addendo postea verbum, _gozari_, _u_, vel _ari_, _u_,
in prsenti vel in prterito de quo in secunda coniugatione, v.g.
_guete gozru_, vel _agut[~e] goztta_, vel _guete aru_, vel _guete
atta_, obtuli, uel obtuleram, as, &c. si autem ad prdicta anteponatur
particula _fia_, explicatur magis: u.g. _faia gut goztta_, iam
obtuler, quando postponitur uerbum, _ari_, _u_, ad prteritum, non est
modus loquendi ita nobilis sicut quando postponitur, _gozari_, _u_, unde
ad hoc debemus aduertere quando loquimur, ut notemus de quo loquimur, &
coram quibus, ut cui honorem, honorem debitum in modo loquendi
tribuamus.


_De futuro prim coniugationis._

Si radix uerborum finitur in, _te_, fit futurum conuertendo istam
syllabam in _te_, uel _ch_: u.g. _tte_, _uru_, eius futurum est
_tte_, uel _tch_, erigam. Si radix finitur in, _ji_, fit futurum
mutato in _j_: u.g. _xenji_, _xenj_, medicinas condiam uel coquam. Si
radix finiatur in _xe_, mutatur in _x_, u.g. _xi_, _x_: _maraxi_,
_marax_, faciam. Si finiatur in, _ie_, mutatur in, _io_ ut, _voxiie_,
_vxiio_, docebo. Reliquis uer radicibus qu finiuntur in _e_,
postponuntur ad futurum faciendum, _ zu_, uel _zuru_ u.g. _gue_,
uel, _guezu_, uel _guezur_, offeram. H etiam particul
postponuntur ad facienda futura uerborum de quibus supra diximus esse
secund coniugationis, etiam si eorum radices finiantur in, _i_, u.g.
_dequizu_, finietur.

Fit etiam futurum, tollendo  prsenti negatiuo (de quo infra) syllaba
_nu_, in qua finitur, & loco eius ponendo particulam _bi_, u.g.
tollendo, _nu_, ab _gunu_, & loco eius addendo, _bai_, fit,
_gubai_, offeram, _m[~i]nu_, si auferas, _nu_, & loco eius ponas,
_baia_, fiet, _m[~i]baia_, uidebo uel aspiciam.

Futurum perfectum fit postpositis particulis, _tearzu_, uel _tarzu_,
eisdem: u.g. _gute arzu_, uel, _guetrzu_, iam obtulero. Etiam fit
anteposito _fia_, futuro ordinario: u.g. _fia guezu_.


_Imperatiuum prim coniugationis._

Imperatiuum prim coniugationis est ipsa sola radix verbi, vel
postposita particula _io_, v.g. _gue_, vel _gueio_, offer: futurum
autem imperatiui est futurum absolutum, _gue_, vel _guezu_, & est
honoratior modus loquendi & vrbanior ad imperandum in omni coniugatione,
qum per imperatiuum absolutum. Fit etiam imperatiuum, si auferas, _nu_,
 prsenti negatiuo (de quo postea) & loco eius ponas _sai_, v.g. si ab
_gue nu_, tollas _nu_, & addas, _sai_, fit _gue sai_, quod est, offer:
non tamen dicit tantum imperium sicut absolutum. Postposita etiam
particula, _tai_, radicibus, fit quod genus futuri seu optatiui quo
desiderium loquentis explicatur, & est imperatiuum; vrbanum tamen,
_mizzu fittu nomi tai_, vellem parum aqu bibere: est idem quod da
mihi bibere. Quando ver fit relatio alicuius prcepti, legis, consilij,
ordinis, aut prohibitionis, in omni verbo cuiuscumque coniugationis siue
affirmatiu, siue negatiu: tale prceptum ponitur ad literam: v.g.
_chr[~i]stiani naru n to no xgun no fattga ru_, est lex Imperatoris,
qud non fiat quis Christianus, _Padre core vo cxiraiio to voxerarta
niitte_, quia pater prcipit mihi vt hoc componerem.


_Optatiuum prim coniugationis._

Prsens & futurum optatiui est prsens imperatiui, antepositis
particulis, _n[~e]gauacu u_, vel, _auare_ & postposita, _gna_, vel
_cax[~i]_, fit etiam postposita particula, _gna_, absque aliqua
anteposita: v.g. _n[~e]gavcu va gueio cxi?_ vel _aure agueigna_, si
offeres? _aure icanaru tngu, bangue mno nari tom, vare vo ttte,
fiie no iama ni noboxio caxi!_ o si esset aliquis vel diabolus vel
aruspex qui me ascendere faceret ad montem qui vocatur, _fiie!_
postposita particula _gana_, nominibus, significatur desiderium rei
significat per nomen: v.g. _saq[~e] gana_,  vinum! ac si diceret: quis
illud haberet ad bibendum! _nan[~i] gana!_ si aliquid haberem!

Prteritum optatiui est secunda vox futuri postposita particula _mono
vo!_ v.g. _n[~i]gueo zu mono vo!_ o si fugissem! idem fit hoc modo
_n[~i]gu[~e]ta raba iocar mno vo_, aliquando solum dicunt, _n[~i]gu
tarni va!_ etiam dicunt, _n[~i]guete ar ni ua iocarmno vo!_


_Subiunctiuum prim coniugationis affirmatiu._

Prsens subiunctiui fit ex prsenti indicatiui mutato, _u_, in quo
finitur in _[~e]ba_, v.g. ex, _guru_, fit _gur[~e]ba_ cum offerem: fit
etiam ex prsenti addita particula, _tocoro_, super addita _ni_, _de_,
_uo_, vel, _ua_, secundum exigentiam declinationis verbi quod sequitur;
primum enim subit munus nominis: v.g. _arutoqi Pedro chinsui xit
iraruru tocoro ie fit gaqte_, cum venisset quid homo ad locum vbi
erat Petrus quando erat ebrius _nhb ni tachi vacarte iru tocro ni_,
cum essent divisi, & diuortium fecissent coniugati, _c aru tcor de_,
cum hc ita sint, _ito ie zzuru tocrou fito ni corosarta_, occisus
est a quodam homine cum exiret foras, _go misa vo asobasarru toc ro vo
uchi coroita_, occidit ill[~u] cum actualiter missam celebraret, & est
regula generalis in omni coniugatione.

Prteritum perfectum & plusquam perfectum subiunctiui fit ex prterito
perfecto indicatiui postposita particula, _r[~e]ba_, v.g. _guta
r[~e]ba_, cum obtulisset: fit etiam ablato verbo _gozaru_,  prterito
plusquam perfecto; & posito loco eius, _attar[~e]ba_, vel _atta_, quando
vero ponitur, _atta_, debet superaddi vel, _ni_, aut, _uo_, _ua_, vel,
_ie_, secundum qud petit subsequens verbum; ad modum supra positum de
prsenti subiunctiui cum particula, _tocro_, v.g. _gute atta
r[~e]ba_, vel _guete atta_, _ni_, _uo_, _ua_, vel, _ie_, cum iam
obtulisset.

Futurum subiunctiui fit addendo futuro indicatiui particul, _tqi_,
v.g. _gue tqi_, cum postea offerat.

Prteritum plusquam perfectum subiunctiui, vel quomodocumque illud
voces, denique ad significandum hoc quod est, postquam fecissem actionem
verbi, fit postpositis particulis, _cara_, _nchi_, vel _[~i]go_:
prterito plusquam perfecto; ablato tamen verbo, _gozaru_, v.g. _agute
cara_, _nohi_, vel, _igo_, _mair_, postquam obtulerit proficiscar: idem
quasi est, _agutar[vo] toqi mair_, proficiscar quando iam obtulerit,
_guezur ni_, vel, _gueozuru tocoroni_, significat, cum iam esset
paratus ad offerendum: vel vt offerret, _guezuru cto no saqini_,
significat paululum antequam offeret.

Prsens permissiuum subiunctiui fit duobus modis: primus est
conuertendo, _v_, in quo finitur prsens indicatiui, in, _[~e]domo_,
v.g. _gur[~e]dm_ etiam si offerat.

Prteritum ver permissiui fit postposito, _redomo_, prterito
indicatiui: v.g. _guetar[~e]domo_, quamuis obtulisset: futurum autem
permissiuum est addendo, _redomo_ secund voci futuri indicatiui: v.g.
_guezur[~e]domo_, quamuis offerat. Secundus modus subiunctiui
permissiui est efficacior & fit prsens postposita particula, _tomo_,
prsenti Indicatiui: v.g. _guru tom_, quuis offerat: solent etiam
prsenti postponi particul, _mamai_, vel, _madei_, v.g. _soreuo
voxiiru mamaio_, vel, _sre vo voxiiru mdeio_, etiam si hoc doceat.

Prteritum autem huius secundi permissiui fit postposito, _rtom_,
prterito indicatiui: v.g. _guta ritomo_, quamuis obtulerit: fit etiam
hoc prteritum postposito, _mamai_ vel _madeio_, prterito indicatiui:
u.g. _gueta mamaio_, uel, _gueta madeio_ idem fit postposito, _tte_,
prterito subiunctiui: u.g. _guetar[~e]ba tte_.

Futurum permissiuum fit postposito, _tomo_, secund uoci futuri
indicatiui: u.g. _gucozutomo_, fit etiam postpositis, _mamaio_, uel
_madeio_ eidem futuro: si uer prdicto permissiuo in omnibus temporibus
anteponatur, _tati_, additur magna uis orationi: u.g. _tatoi vxerarru
tomo_, quamuis hoc prcipias: eumdem sensum facit prteritum plusquam
perfectum Indicatiui ablato uerbo, _gozaru_, &, _aru_, & constituendo
loco eius particulam, _mo_, u.g. _guete mo_, quamuis offerat: eadem
particula, _mo_, postposita prsenti indicatiui facit eumdem sensum:
u.g. _dc de qiqi marasru mo, sno sata va msanu_, quamuis audiatur
de hoc ubicumque; nihil tale auditur: eumdem sensum solent facere modi
loquendi, qui sequ[~u]tur, _guemo xio caxi?_ _guetemo x madeio_.
_nanto mo gue caxi?_ quod fere significat, quamuis offerat: eundem
etiam sensum faciunt prdicta, _guruni saxerarei gu etani saxerarei_,
uel _gue ni saxerarei_, etiam si offerat, obtulerit, uel etiam si
offeret: ac si dicat: ponamus, uel demus qud ita sit.


_Infinitiuum._

Prsens infinitiui fit ex prsenti indicatiui, postposito _cto_, uel,
_to_, u.g. _gru cto_, uel _guruto_, offerre.

Prteritum infinitiui fit postpositis eisdem particulis prterito
indicatiui, u.g. _gueta cto_, uel, _guetato_, obtulisse. Futurum
infinitiui fit eisdem postpositis futuro indicatiui: u.g. _guee cto_,
uel _gueto_, oblaturum. Eundem sensum faciunt prsens, prteritum, &
futurum indicatiui postposita illis particula, _ini_, u.g. _nai nai
guioi ni caqerare ini va vare mo znzuru fit bto mo zonjita_, spe
credidi & alij etiam putarunt me  te beneficijs esse afficiendum,
_qccu vare ni voxiie marasru ini gozaru_, potius ille potest me
docere, _gueta ini gozaru_, dicitur illum obtulisse.

Ad interrogandum & responendum utuntur spissime infinitiuo quod est
suppositum uerbi quod subsequitur: u.g. _nhbgata ni vchita cot gaata
ca?_ incidisti ne in peccatum luxuri cum muliere? fuit ne hoc quod est
incidisse &c. & hoc modo loquendi utuntur in omni tempore infinitiui.

Aliquando supplet infinitiuum prteritum plusquam perfect[~u] ablato
uerbo, _gozaru_, & _aru_: u.g. _Deus no minri vo firomte icar_,
bonum est legem Dei propagari: aliquando supplet prsens & prteritum
infinitui, prsens & prteritum indicatiui postposita, _ga_, u.g. _sore
vo vxeraruru ga var gozar_, malum erit hoc dicere, _maittgamaxi
gia_, uenisse est melius, aut esset melius.

Quando uer infinitiuo subsequitur uerbum substantiuum, non indiget
particula, _cto_, u.g. _csacazzuq[~i] d v sqe vo nmu deuanai_,
bibere uinum calice paruo non est bibere, _cre cso caqu degozare_, hoc
possumus dicere esse uer scribere, _caqu de gozatte cso_, hoc nullo
modo est scribere, _sre ua gru deuanai_, istud non est offerre:
aliqua ex exemplis positis sunt ex uerbis aliarum coniugationum; sed
regula est generalis in omnibus: facit etiam sensum quasi infinitiui
modus hic loquendi, _gue va_, _gur[~e] dom_, quamuis offeram vel etsi
faciam hoc, quod est offerre: est etiam regula generalis in omnibus
coniugationibus: unde dicunt, _qqi va tucamature dm gtten xenu_,
quamuis audiam uel faciam hoc quod est audire; non intelligo: dicitur
etiam, _gru vomotte_, offerendo, uel cum hoc quod est offerre, _gru
iori_, ex hoc quod est offerre, _guru nituite_, circa hoc quod est
offerre.

Gerundium in, Di, es prsens uel futurum indicatiui, & prcipue si
adiungatur, _jibn_, aut aliqua particula significans tempus: u.g.
_guru jibn_, tempus offerendi, _gue ni qiuamtta_, accepit
resolutionem offerendi, _n[~i]guru jibun gia_, tempus est fugiendi,
_corsa r[~e]zru ni aisadamtte arozu_, erit resolutus occisu, aut
quod erit occidendus.

Gerundi[~u] in, Do, fit duobus modis: primus, postponendo, prsenti
indicatiui particulas, _ni_, uel, _tte_, u.g. _guru ni_, uel,
_grutote iurusareta_, offerendo fui solutus: secundus est auferendo
uerbum, _gozru_, prterito plusquam perfecto: u.g. _gute cutabireta_,
offerendo, vel erigendo sum defessus: idest ex erectione uel actione
offerendi, resultauit esse defessum: est etiam alius modus elegans
gerundij in do, & ualde communis, anteponendo radices uerborum alijs
uerbis compositis: u.g. _fiqi iosru_, approximare trahendo; radices
autem sic uerbis adiunct numqu muttur in passiuis, neutris, aut
negatiuis. In isto sensu gerundij in do, uidentur vti his modis loquendi
_taix to xite_, cum esset dux: uel ducis munus gerendo, _vn rei to
xit_, gratias agendo, _rtai nmi ni xit_, cum sit senex, _tci xite
iuaruru_, dicit ut nuncius.

Gerundium in dum, fit postpositis particulis, _tme_, vel, _tte_,
prsenti vel futuro indicatiui: v.g. _gru tme_, vel, _gueo tte_ ad
offerendum, ad eundem sensum reducitur hic modus loqu[~e]di, _guru ni
fttga ru_, est lex circa offerendum, nisi dicamus hoc vltimum esse
gerundium in ni.

Supinum in Tum, fit duobus modis, primus est postponendo _ni_,
radicibus: secundus postposito, _tameni_, prsenti indicatiui: v.g.
_tzzun ni maitta_, vel, _tzzunru tameni mitt_, veni oblatum.

Supinum in Tu, est sola radix verbi. in hoc etiam sensu videntur vti
isto modo loquendi, _msu ni viobnu_, non est necessarium dictu.

Participia prsentis, prteriti, & futuri sunt prsens prteritum, &
futurum postpositis particulis, _fito_, vel, _mno_, sed quando
postponitur, _fito_, est modus loquendi honoratior: v.g. _gru fito_,
vel, _gru mno_, offer[~e]s, _gueta fito_, qui obtulit, _gue mno_,
qui offeret, _Bupp gacu suru tmgara ni voite ua_, vacantes studio
legis idolorum, _von vo xiru vo fito to va i[~u]zo_; _von vo xiranu vba
chicux to cso iie_, in ista oratione particula, _uo_, supplet vocem
participij & dat suppositum verbo significatque: merit vocant homines
beneficium cognoscentes; ignorantes ver beneficia iure vocant belluas:
est regula generalis in omni coniugatione, vnde exemplum est in verbo
secund coniugationis: fit etiam participium postposita _te_, radicibus
verborum: v.g. _guete_, offerens.


_Prima coniugatio negatiua._

Radices sunt postposita, _zu_, radicibus affirmatiuis: v.g. _guezu_.

Prsens ver est constituendo, _nu_, loco, _zu_, v.g. _gunu_, non
offerro, & est regula generalis quomodocumque finiantur eorum radices,
sola, _xi_, &, _maraxi_, faciunt prsentia negatiua, _xnu maraxenu_,
non facio, ea ver quorum radices finiuntur in _ji_, mutant _ji_, in
_je_, & postponitur illis particula, _nu_, ad prsens: v.g. _zonji_, fit
prsens negatiuum, _zoninu_, nescio: alicubi in Iaponia faciunt
negatiua auferendo vltimum, _v_,  radicibus negatiuis & superaddendo
illis verbum, _ari_, _u_, coniugatum per secundam secundum tempus: v.g.
_guezru_, non offero, _gue ztta_, non obtuli, _gue zatta r[~e]ba_,
cum non obtulisset, etiam dicunt, _guezu xite_, non offerendo.

Prteritum negatiuum fit ad modum prsentis ponendo loco, _nu_,
particulam _nanda_, v.g. _guennda_, non obtuli, _zonjenanda_, nesciui,
_vori nnda_, non descendi.

Prteritum plusquam perfectum fit mutando vltimam _a_, prteriti in,
_e_, & postponendo verbum, _gozru_, in prsenti, vel, _goztta_, in
prterito: v.g. _guenand[~e] gozru_, vel _guennde_ _goztta_, non
obtuleram: fit etiam ponendo, _[~i]d[~e] gozru_, vel, _id[~e] gozatta_,
loco _nand[~e] gozaru_, v.g. _gui de gozaru_, vel, _gueid[~e]
goztta_, non obtuleram, _zonze[~i]d[~e] gozaru_, nesciueram,
_vochi[~i]d[~e] gozatta_, non cecideram.

Futurum negatiuum est addendo, _mi_, vel, _mji_, radicibus, vel
prsentibus affirmatiuis: v.g. _gue mai_, vel _gru maji_, non
offeres.

Imperatiuum fit postposito, _na_, prsenti indicatiui: v.g. _gruna_,
ne offeras.

Fit etiam anteposito, _na_, & postposito, _so_, radicibus affirmatiuis:
v.g. _na gue so_, ne offeras.

Fit etiam postposito, _na_, radicibus: v.g. _gue na_, ne offeras, _mix
na_, ne ostendas, _mesare na_, ne faciatis: radices, qu finiuntur in,
_xi_, vel, _ji_, & sunt secund coniugationis mutant illud in, _e_, ad
istud imperatiuum: v.g. _so x na_, vel _s maraxe na_, ne facias istud,
_so zonzena_, ne istud cogites.

Optatiuum fit anteponendo, _negauacua_, vel _auare_, & postponendo,
_caxi_, _gana_, imperatiuo negatiuo: v.g. _auare guru nacaxi_, o si non
offerres: vel, _n[~e]gauac ua na gue s gana_, idem.

Prteritum optatiui fit postposito, _mno v_, futuro negatiuo: v.g.
_guru mai mono vo!_ o si non obtulisset!

Subiunctiuum ver negatiuum est conuertendo, _v_, in qua finitur prsens
negatiuum in _[~e]ba_, v.g. _guen[~e]ba_, cum non offerret.

Prteritum subiunctiui est postposito, _r[~e]ba_, prterito negatiuo
indicatiui: v.g. _guenanda r[~e]ba_, cum non obtulisset.

Futurum est postposito, _qer[~e]ba_, futuro negatiuo: v.g. _niguru mai
qer[~e]ba_, cum non sit fugiturus.

Subiunctiuum permissiuum fit postposita particula, _dm_, prsenti
negatiuo, sed mutato _u_, in quo finitur in, _e_, v.g. _guen[~e] dm_,
quamuis non offerat: dicunt etiam & melius _guena[~i]demo_, vel,
_gue[~i]demo_.

Prteritum permissiuum est postposito, _redomo_, prterito negatiuo:
v.g. _guenanda r[~e]dom_, quamuis non obtulerat, dicunt etiam,
_guena[~i]demo_, vel, _age[~i]demo_, & si non obtulerit.

Futurum permissiuum est postposito, _qer[~e]dm_, futuro negatiuo: v.g.
_gru mai qer[~e]dm_, & si non offeret.

Aliud autem permissiuum cum particula, _tom_, fit postposita prdicta
particula radicibus negatiuis: v.g. _guzutom_, & si non offert. Fit
etiam postposito, _tote_, prsenti subiunctiui: v.g. _guen[~e]ba tote_,
tertio modo etiam fit postposito, _mamaio_, vel, _madei_, prsenti
negatiuo: v.g. _gun mamaio_, vel, _guenu madeio_, quamuis non
offerat.

Prteritum fit postposito, _ritom_, prterito negatiuo: v.g.
_guenandari tom_, & si non obtulerit. Fit etiam postposito, _tote_,
prterito negatiuo subiunctiui: v.g. _aguenanda r[~e]ba tote_ & melius,
_guena[~i]demo_, vel, _gu[~i]demo_, quamuis non offerat, vel
obtulerit.

_Futurum est postposito, _tom_, futuro negatiuo: v.g. _gue mai tom_,
&si non sit oblaturus, _vochi[~i]demo_, &si non ceciderit._

Infinitiuum prsens, prteritum, & futurum, est ipsum prsens,
prteritum, & futurum negatiuum indicatiui, postpositis _cto_, vel,
_to_, v.g. _guenu cto_, non offerre, _guenanda cto_ non obtulisse,
_gru mai cto_, non esse oblaturum.

Aliquando vtuntur prsenti negatiuo pro prterito in omnibus
coniugationibus: v.g. _mi maraxnu_, non vidi.

Gerundium in, Di, negatiuum, est prsens vel futurum negatiuum,
_guenu_, vel, _gru mai_, non offerendi.

Gerundium in, Do, fit postposito, _ni_, radicibus negatiuis vel
prsentibus: v.g. _guzuni_, vel, _guenuni_, non offerendo, idem quasi
est: _gue[~i]de_, vel, _guena[~i]de_, vel, _guzu xit_.

Gerundium in, Dum, est postposito, _tote_, vel _tame_, prsenti aut
futuro negatiuo indicatiui: v.g. _guenu tame_, vel, _gru mai tte_,
ad non offerendum.

Participia negatiua prsentis, prteriti & futuri, sunt prsens
prteritum, & futurum negatiuum postposito, _fito_, vel, _mno_ v.g.
_guenu fito_, non offerens, _guenanda mno_, qui non obtulit, _guru
mai mno_, qui non offeret, _guena [~i]de cara_, vel, _gue[~i]de
nchi_, post non obtulisse: vel postquam non obtulerunt, aut postquam
non est oblatum.


_Secunda coniugatio affirmatiua._

Omnes radices verborum secund coniugationis finiuntur in, _i_, fitque
prsens mutato, _i_, in, _u_, v.g. _imi_: _iomu_, lego. Si radices
finiuntur in, _chi_, mutant istam dictionem in, _tu_ v.g. _machi_:
_matu_, expecto. Si finiuntur in, _xi_: mutatur in _su_: v.g. _corxi_:
_corosu_, occido.

Prteritum fit. Si radices finiuntur in, _ami_, conuertitur in, _da_,
v.g. _cami_: _cda_, mandi vel masticaui. Si finiuntur in, _ebi_, vel,
_emi_, mutantur in, _eda_, v.g. _saqbi_: _saqeda_, vociferatus sum,
_sonmi, soneoda_, inuidi seu habui inuidiam. Si finiuntur in, _bi_,
vel, _mi_, conuertuntur in, _da_, v.g. _corbi: corda_, cecidit:
_cmi, cda_, se inclusit. Si finiuntur in _umi_, conuertitur in,
_nda_, v.g. _casmi_: _casunda_, obtenebratus est, in idem conuertuntur
qu finiuntur in, _imi_, v.g. _canaximi, canaxnda_, tristatus est. Si
finiuntur in, _gui_, illud conuertunt in, _[~i]da_, v.g. _f[~e]gui,
fe[~i]da_, discissum est: _xini, uru_, facit prteritum, _xinda_,
mortuus est: &, _ini, uru_, facit prteritum, _inda_, abiuit: & quantum
ad hoc sunt sicut secund coniugationis; quo ad alia ver tempora sunt
prim. Radices qu finiuntur in, _chi_, vel, _ri_, illud conuertunt ad
prteritum in, _tta_, v.g. _mchi_: _mtu_, facit prteritum, _mtta_,
accepit, _chiri, u: chitta_, sparsum est, qu ver finiuntur in, _xi_,
vel, _qi_, illud conuertunt in, _ita_, v.g. _corxi, u_: _corita_,
occidit, _qiqi, u_, _qijta_, audiuit, _xiqi, u_, _xiita_, extendit.

Futurum fit conuertendo, _i_, in quo radices finiuntur in, __, _ozu_,
vel _zuru_, v.g. _iom_, _iomozu_, vel, _iomzuru_, leges. Si ver
radices finiuntur in, _chi_, mutatur ista dictio in, _t_, v.g. _machi_:
_mat_, expectabo, qu finiuntur autem in, _xi_, illud conuertunt in,
_s_, v.g. _mxi: u_: _ms_, dicam, aut loquar.

Imperatiuum fit conuertendo, _i_, in quo radices finiuntur in, _e_, v.g.
_iomi_: _ime_, lege vel legas. Si vero radices finiantur in, _chi_,
conuertitur in, _te_, v.g. _machi_: _mate_, expecta. Fit etiam
imperatiuum conuertendo, _nu_, in quo prsens negatiuum finitur in,
_ai_, v.g. ex, _iomanu_, constituendo, _ai_, loco, _nu_, fit, _iomai_,
lege, & est modus communis etiam terti coniugationis; sed isto
imperatiuo vtuntur solum loquendo cum inferioribus.

Futurum imperatiui est futurum absolutum: v.g. _im_, leges, & illo
vtuntur loquendo cum abiectis personis.

Reliqua tempora optatiui, subiunctiui, gerundij, infinitiui &c. fiunt
eodem modo & eisdem particulis quibus in prima coniugatione applicando
singula singulis etiam in modis loquendi.


_Secunda coniugatio negatiua._

Radix negatiua secund coniugationis est conuerso, _i_, in quo radix
absoluta finitur, in _azu_, v.g. _imi_: _iomazu_, radix, non legendi.

Prsens fit, si radix affirmatiua finitur in, _chi_, illud conuertendo
in, _tanu_, vt, _machi_: _matanu_, non expecto. Si finitur in, _xi_,
mutatur in, _sanu_, vt _corxi_: _corosanu_, non occido. Si alio quouis
modo finiuntur in, _i_, illud conuertunt in, _anu_, v.g. _corbi_:
_corobanu_, non cado.

Prteritum est conuertendo, _nu_, prsentis in, _nanda_, v.g.
_corobanu_: _corobananda_, non cecidi, _iomananda_, non legi, reliqua
ver tempora proportionaliter sicut in prima coniugatione negatiua.


_Tertia coniugatio affirmatiua._

Radices verborum terti coniugationis finiuntur in, _ai_, _oi_, vel,
_vi_, qu finiuntur in, _ai_, conuertunt illud in, __, ad faciendum
prsens: v.g. _narai_: _nar_, disco: qu finiuntur in, _oi_, vertunt
illud in, __, v.g. _vomoi_, _vom_, cogito, qu ver finiuntur in,
_vi_, illud mutant in, __, v.g. _cui_: _c_, comedo.

Prteritum fit postposito, _ta_, prsenti: v.g. _narta_, didici,
_vomta_, cogitaui, _cta_, manducaui.

Prteritum plusquam perfectum fit conuertendo vltimum, _a_, prteriti
perfecti in _e_, & addito verbo, _gozaru_, in prsenti vel, _gozatta_,
in prterito, vt supra dictum est in prima coniugatione: v.g. _nar
t[~e] gozaru_, vel, _narot[~e] gozatta_, iam didiceram.

Futurum fit conuertendo, _i_, in quo radix finitur in, _v_, _vzu_,
vel: _vzuru_, v.g. _narau narauozu_, vel, _narauzuru_ discam. Si ver
radix finiatur in, _oi_: conuertitur in, _v_, _vzu_, vel, _v_,
_zuru_, v.g. _vomoi_, _vomou_: _vomouozu_, vel, _vomouzuru_ cogitabo.

Imperatiuum fit postponendo radicibus, _e_, v.g. _naraie_, disce,
_tie_, interroga, _cie_, comede. Fit etiam auferendo  prsenti
negatiuo, de quo statim, dictionem, _nu_, & constituendo loco eius
literam, _i_, v.g. _narauai_, disce, _touai_, interroga, _cuvai_,
comede, hoc modo vtimur cum inferioribus, ctera sicut in alijs
coniugationibus.


_Tertia coniugatio negatiua._

Radix negatiua terti coniugationis est conuertendo, _i_, in quo radix
affirmatiua finitur, in _vazu_, v.g. _narauazu_, _touazu_, _cuvazu_, fit
vero prsens conuertendo, _i_, in, _vanu_: v.g. _narauanu_, non disco,
_touan_, non interrogo, _cuvanu_, non comedo.

Prteritum fit conuertendo, _i_, radicis, in, _vananda_, v.g.
_narauananda_, non didici, _tuananda_, non interrogaui, _cuuananda_,
non comedi.

Prteritum plusquam perfectum est conuertendo, _a_, vltimum perfecti in,
_e_, & addito verbo, _gozaru_, vel, _gozatta_, v.g. _c uanand[~e]
gozatta_, vel _narauana d[~e] gozaru_, non comederam, vel non didiceram,
ctera vt in alijs coniugationibus.

Postpositis verbis substantiuis gerundijs in, _Do_, omnium coniugationum
tam affirmatiuarum; quam negatiuarum: fit sensus, est, vel non est
factum, quod per gerundium significatur: v.g. _guete ar_, iam erit
oblatum, _cno qiga cait[~e] gozaranu_, hic liber non est scriptus,
_gue[~i]de arzu_, nondum obtulerit. Verba ver substantiua sunt,
_gozaru_, _gozaranu_, _voru_, _uori nai_, _dea_ vel _gia_: _deuanai_,
_aru_: _aranu_, vel, _gozaranu uoru rinai_, & vnumquodque, ex illis
sequitur regulas communes su coniugationis.

Postpositis etiam verbis substantiuis infinitiuis omnium coniugationum
fit sensus qud est, fuit, erit; vel non, id quod per infinitiuum
significatur: v.g. _guru cto ar_, erit hoc quod est offerre: idest
offeret, _narta cto gozarumai_, non addiscet, & dicta verba
substantiua habent omnia sua tempora iuxta secundam coniugationem ad
quam pertinent, quia eorum radices finiuntur in _i_, _ari_, _u_:
_gozari, u._


_Coniugatio verbi substantiui negatiui._

Verbum substantiuum negatiuum est, _nai_, vel, _gozanai_, vel,
_uorinai_, quod significat non esse, eius radix est, _naqu_ vel,
_gozanaqu_, aut, _uorinaqu._

Prteritum est conuertendo, _i_, in quo prsens finitur, in, _c_, &
postponendo illi prteritum, _ari_, _u_, quod est, _atta_, v.g.
_nacatta_, vel, _gozanacatta_, non fuit, ctera tempora sunt coniugando,
_ari_, _u_, per secundam secundum temporum exigentiam.

Imperatiuum est, _nacare_, vel, _nanaiso_, vel, _naina_, ne sis.

Subiunctiuum est conuertendo, _i_, prsentis in, _qer[~e]ba_, v.g.
_naqer[~e]ba_, vel, _gozana qer[~e]ba_, cum non esset vel sit.

Subiunctiuum permissiuum est conuertendo, _i_, prsens in,
_qer[~e]dm_, v.g. _gozana qer[~e]dm_, etiam si non sit.

Prteritum huius subiunctiui est postposito, _r[~e]domo_, prterito
indicatiui: v.g. _nacatta r[~e]domo_, quamuis non fuit.

Substantiuum cum particula, _tomo_, est illam potponendo radici: v.g.
_naqutomo_, etiam si non sit. Gerundium est, _n_, _nte_, vel, _naqu
xit_, vel, _nacatte_, cum non sit. Ctera vt supra cum verbo, _ari_,
_u_: superaddito, & coniugato per secundam.

Nomina adiectiua quando non antecedunt verbis, coniugantur per se sicut
verbum substantiuum negatiuum: illa inquam nomina adiectiua, qua supra
dictum est finiri in, _ai_, _ei_, _oi_, _ui_, _ij_, eorum radices sunt
conuersa, _i_, vltima in, _qu_, v.g. _fucacu_, radix profundi, ,
_iqu_, radix boni, , _x[~i]guequ_: radix densi, , _uarqu_, radix
mali, , mali, _uonajiqu_: radix eiusdem &c.

Prsens est ipsa vox adiectiui: v.g. _ioi_, bonus, a, um, _fucai_,
profundus, a, um, _uarui_, malus, a, um, _uonaji_, idem, eadem, idem.

Prteritum est conuertendo, _i_, adiectiui in, _c_, vel, _q_, &
postposito verbo, _ari_, _u_, illud coniugando secundum exigentiam
orationis in omnibus temporibus.

Permissiuum cum, _tom fucqu tom_, vel, _fuci tom_, quamuis
profundum.

Gerundium in, do, _fucte_, cum esset profundum, _ite_, cum sit bonum,
_varte_, cum sit malum, _cna xite_, cum sit triste, _xingueo te_, cum
sit densum. Sunt etiam, _fuc xite fucaqu xite_, vel, _fucactte_, & sic
in alijs: v.g. _ixite_, _iqu xite_, _iocatte_.

Adiectiua finita in na, non coniugantur; gerundia tamen in do, solent
habere: v.g. _aqiracana_, pro gerundio, _aqircani xite_, cm esset
clarum; idem, _aqiraca de_, _arisna_, habet _arisoni xite_, cum sit
apparens vel verisimile, _in_, habet, _ni_, v.g. _ii yni xit_,
cum sit boni modi, vel habeat bonum modum, _cvga fucte vatarananda_,
quia stauius erat profundus non transuadaui, _xebte irarnu_, quia
strictum, non est intrabile, _varte cu varenu_, non est comestibile vel
non potest comedi, quia malum. Ctera tempora adiectiuorum sunt vt
dictum est, cum verbo, _ari_, _u_, coniugato secundum exigentiam
orationis. Coniugatio etiam negatiua est cum eodem, _ari_, _u_, v.g.
radix est, _fuccarzu_, prsens ver est, _fuccar nu_, non est
profundum. Prteritum, _fucacarananda_, non fuit &c.


_De Particulis conditionalibus._

Quinque sunt particul facientes orationem conditionalem, _naraba_, _ni
vite va_, _rba_, _va_, _ba_, du secund postponuntur omni verbo tam
affirmatiuo, qum negatiuo in prsenti, prterito, & futuro, & cum illis
remanet verbum conditionale: v.g. _n[~i]gru naraba_, si fugis, _ida ni
uite va_, si legistis, _nara v naraba_, si disces, _cu vazu ni vite
va_, si non comedis, aliquando tollitur _voi_, , _ni voite_, v.g.
_gue ni va_, si offeres, _gueta r ni va_, si obtuleris. Tollitur
etiam aliquando, _voite_, & remanet solum, _ni_, v.g. _mair ni cso_,
_nn gr ni mszure_, si ibo vel ierim significabo illi amicabiliter,
_xitar ni cso_, _faiscu tqu maji qer_, si fecissem; non habuisset
effectum, diligentia & persuasio.

Particula, _raba_, postponitur prteritis: v.g. _nar[vo]ta raba_, si
didicissem, _narauananda raba_, si non didicissem.

Particula, _va_, postponitur radicibus negatiuis omnium trium
coniugationum; v.g. _guzu va_, si non offero, _iomazu va_, si non
lego, _narauazu va_, si non disco, _naqu va_, si non est, _fucacarazu
va_, si non esset profundum.

Particula ver, _ba_, habet eumdem effectum & iungitur etiam radicibus,
quibus, _va guez[~u]ba_, _iomaz[~u]ba_ _narauaz[~u]ba_, si vero dicta
particula, _ba_, ponatur loco, _zu_, radicibus negatiuis, fit
conditionalis affirmatiua oratio: v.g. _gu[~e]ba_, si offero, _iomba_
si lego, _narauba_, si disco, _iocaraba_, si est bonum: particula ver,
_ua_, non solum postponitur radicibus negatiuis adiectiuorum: sed etiam
affirmatiuis: v.g. _fucaqu ua_, si es profundum, _uonajiqu ua_, si est
idem: aliquando hoc verbo vtuntur ac si dicant: si non est valde
molestum: facias hoc: dicunt etiam, _gue majiq ua_, si non offeres.

Particula, _ni uite ua_, supra posita iungitur etiam aliquando
nominibus, & quasi supplet verbum substantiuum: v.g. _j j n uoite ua
uqe tor_, accipiam si est valde bonum vel optimum, _curxicarazaru gu
ni uite ua_, si non fuerit molestum vel res molesta.

Particula, _saie_, posita in oratione, vbi est aliqua particula ex
conditionalibus sensui orationis addit virtutem: v.g. _fune saie mairu
naraba_, si venerit aliquod nauigium, _sonata saie uocutabire naqu ua_,
si non est defessus, ac si diceret: ex mea parte, vel quod ad me attinet
ego non sum defessus.

Supplet etiam aliquando particula, _saie_, conditionalem: v.g. _Niffon
no xco cu ni saie caina ct gozaru fdon_, si ergo in regno paruo
Iaponi inueniuntur & sunt res huiusmodi, ac si dicat; quanto magis
erunt in magnis, _cco mto no tocai n saie mei uacu itasu in[~i]
gozaru fdoni &c._ si ergo in nauigationibus, qu hic fiunt, valde
patior &c. _fito saie cquai suru mno u iurusu ni iuan ia, Deus ni
uoite uoia?_ si ergo homo ingnoscit homini p[oe]nitenti, quanto magis
Deus? _cre fdo xei uo iru ru saie cto naricanru ni; ucato xite ua,
icdeca banji canauozo?_ si tot adhibendo vires vix potui fieri; si
leuiter fuisset factum quomodo potuisset fieri seu finiri? _cre saie
xinicui ni_, si ergo hoc est difficile, _fune de saie ioio tuita ni_,
_cachi ua nananaca naru mai_, si nauigio vix perueni; pedes absque dubio
non potuissem.


_De verbo potentiali._

Postposita particula, _ro_, prsentibus & futuris verborum illa facit
potentialia: v.g. _guru ro_, forsan offert, _n[~i]gueozuru_, fortassis
fugiet.

Prterita fiunt conuertendo, _ta_, in, _tu_, & addito, _ro_, v.g.
_gueturo_, fortassis obtulit. Si ver postponatur prteritis
negatiuis, _da_, in quo finiuntur, debet mutari in, _zzu_, v.g.
_guenanzzuro_, possibile est non obtulisse, vel quod non obtulerit, vel
obtulit.

Fit etiam potentiale prsens postposito, _arozu_, vel alio futuro,
infinitiuo: v.g. _gru cto m arzu_, vel, _gue m xzu_, forsan
offert.

Prteritum est postposito futuro prterito: v.g. _gueta cto mo arozu_,
forsitan obtulit.

Futurum, _gue cto mo arozu_, forsan offeret, idem etiam est in
negatiuis: v.g. _guenu_, vel, _guenanda_, vel, _guru mai cto mo
arozu_, possibile est quod non offert, obtulit, vel offeret, & quando
volumus dicere, ita erit: loco, _cto_, ponimus, _mono_, v.g. _noxenanda
mono dearzu_, fortassis non introduxerunt in nauigium, _iqi ch[~i]gota
mono dearozu_, non se obuiauerunt in via, _moreqicoieta mono de gozaro
ca to zonzur_, credo si forsan est diuulgatum.

Ad significandum fieri significatum nominum adiectiuorum postponitur
verbum, _nari_, _u_, coniugatum secundum exigentiam temporis ipsis
adiectiuis aduerbialiter sumptis: v.g. _fuco naru_, fit profundum, _uaru
natta_, factum est malum: dicitur etiam _fuco aru_, est profundum,
aliquando etiam dicunt, _fuco nai_, non est profundum, & hoc modo
loquendi vtuntur etiam coniugando _nai_, modo supra dicto secundum
exigentiam temporis, iuxta sensum orationis: etiam dicunt potentialiter,
_fuco nai coto mo arozu_, forsan erit hoc, quod est, non esse profundum.


_Verba irregularia quo ad coniugationes._

Verbum, _qi_, _uru_, quod est venio, is: habet prsens, _qru_, venio,
_qita_, veni, _czu_, veniam, _coi_, vel, _coio_, veni, _qitar[~e]ba_,
cum venerit, vel si venisset, _qitar[~e]domo_, quuis venit, & radicem
negatiuam, _czu_, & prsens negatiuum, _conu_, non venio, _mde_ radix
verbi delector, aris, habet prsens _m[~e]zzru_, & gerundium in do,
_medete_, delectando se, _cui_, radix verbi p[oe]niteo, es, vel tristor,
aris, habet prsens, _cuiuru_, & gerundium in do, _cuite_, p[oe]nitendo,
& radicem negatiuam, _cuizu_, & prsens negatiuum, _cuinu_, non
p[oe]nitet, _araie_, radix verbi sum, est, fui: habet prsens,
_arairu_, siue, _aroru_, est: _furi_ radix verbi veterasco: habet
prteritum, _furita_, inueteratus est, & gerundium in do, _frite_,
inueterando, _fe_, radix verbi transeo, is, habet prsens, _furu_,
transit; & prteritum, _feta_, transit, _Tari_, _u_, est verbum
significans rem esse completam & integram: habet prsens, _taru_,
sufficit, prteritum, _tatta_, completum fuit, & futurum, _tari maraxo_,
erit perfectum vel sufficiet: & radicem negatiuam, _tarazu_, prsens
negatiuum, _taranu_, prteritum, _tarananda_, non fuit sufficiens,
futurum, _taru mai_, non erit sufficiens, imperfectum subiunctiui
_taran[~e]ba_, cum non sufficeret.

Permissiuum, _taran[~e] domo_, infinitiuum negatiuum, _taranu coto_,
gerundium ver in do, _tara[~i]de_, vel, _Tarazu xite_, verbum _taxi_,
_tasu_, quod significat adimplere, seu perficere, habet futurum, _taxi
marx_, perficiam, _tasanu_, vero est eius prsens negatiuum. _Tari_,
autem radix verbi, _taro_, quod significat esse perfectum, habet
prteritum negatiuum, _tara uananda_, non fuit perfectum, &
subi[~u]ctiuum, _tara uan[~e]ba_, cum non esset perfectum, &
permissiuum, _tara uan[~e] domo_, & infinitiuum, _tarauanu cto_, &
gerundium in do, _Taraua[~i]de_, vel _Tarauaxu xit_: _uocotari_, vero
est radix verbi, _uocotaru_, pro eo quod est deficere: habet
infinitiuum, _ucotaru coto_, & radicem negatiuam, _uocotarazu_, &
prsens negatiuum, _vo cotaranu_, _voi_, est radix verbi quod habet
prteritum, _uoita_, inueteratus est: &, _uoitaru_, quod est idem. Et
prsens negatiuum quod est, _uoinu_, & gerundium in do, _uoite_: _urei_,
radix verbi tristor, aris, habet prsens, _vre_, & imperatiuum,
_vreio_, & infinitiuum, _vreoru coto_, & gerundium in do, _vreite_:
_Tomi_, radix verbi, _tomu_, vel, _tomeru_ quod est ditor, aris, vel
diues fieri, habet prteritum, _tonda_, gerundium in do, _tonde_, &
radicem negatiuam, _tomz_, _sa[~i] guiri_, _u_, significat idem quod
preo, is, vel anticipor, aris, habet prteritum, _sa[~i] guitta_, &
gerundium in do, _sa[~i] guitte_.


_De verbo adhuc, & de eius formatione & differentijs._

In ista lingua sunt verba actiua simplicia; & actiua etiam faciendi
facere, passiua etiam, neutra, & impersonalia. Omnia ver coniugantur
per tres coniugationes supra positas secundum quod eorum radices iam
disposit & ex illis verba formata, terminantur.

Ex aliquibus nominibus adiectiuis aliqua procedunt verba: v.g. _cati_,
est durus, a, um, ex quo exeunt, _catme_, _uru_, induro, as, actiuum,
_catamari_, _u_, induresco, is, neutrum, & _catamerre_, _uru_, induror,
aris, passiuum, ex _canaxij_, adiectiuo quod est tristis, e, exit,
_canaximi_, _u_, quod est tristor, aris.

Verba faciendi facere, formantur istis particulis, _sxe_, vel, _xe_,
prima postponitur radicibus secund coniugationis; secunda ver
radicibus secund, & terti, fiunt autem postpositis prsentibus
negatiuis, auferendo _nu_, in quo finiuntur & ponendo loco eius
prdictas particulas: v.g. _guesaxe_, _uru_, offere facio, is,
_iomaxe_, _uru_, legere facio, is: _narauxe_, _uru_, discere facio, is,
& omnia remanent secund ciugationis quia particul finiuntur in, _e_;
aliquando etiam, &si raro, solet postponi particula, _saxe_, verbis
secund, & terti coniugationis, sed tunc ornantur seu honorantur
prdicta verba cum particula, _rare_, v.g. _iomasxe rare_, _uru_,
_Padre ua djucni cathecismo vo narauasaxeraruru_, Pater iubet suo
ministro vt discat catechismum, _mno no fn vo fito ni imasaxerarru_,
facit legere originale.

Verba passiua fiunt particulis, _rare_, & _re_, particula, _rare_,
iungitur actiuis secund coniugationis modo iam dicto tollendo scilicet,
_nu_, a negatiuo: v.g. _guerare_, _uru_, offeror, eris, _iomare_,
_uru_, legor, eris, _naravare_, _uru_, discor, eris, his vtuntur in
sensu passiuo legi ab alio, vel esse, aut non esse legibile: v.g. sunt
etiam alia passiua qu procedunt ex neutris vel ex habentibus
significationem neutralem, qu quidem formantur cum particulis, _rare_,
&, _re_, formata tamen non regunt casus cmunes passiuorum (de quibus
infra) sed verborum ex quibus procedunt: v.g. ex, _gari_, _u_,
procedit, _garare_, _uru_, & quia, _gari_, _u_, quod significat
ascendo, is, regit accusatiuum, etiam illum regit, _garare_, _uru_,
v.g. _cno iamaie gararenu_, non potest ascendi ad istum montem vel
iste mons non est ascendibilis, _xircara derarenu_, non potest exiri ex
castello, _Xebte irarnu_, n potest intrari quia strictum seu
angustum, _cno michi va arucarenu_, non potest ambulari hc via, _natu
vacco ni irare mai_, non erit hoc habitabile tempore veris, _cno
f[~u]d[~e] de va cacarenu_, non potest scribi isto calamo, _fimga nte
cacarenanda_, non potuit scribi ex defectu temporis, _cnobn ni cso
cacaruru mno de gozare_, hoc sane modo bene scribitur, _ax[~i]ga itte
aru carenu_, non potest ambulari dolentibus pedibus: omnia ergo verba
passiua sunt secund: verba neutra sunt qu habent significationem
neutralem: v.g. aperiri per se & non ab alio: v.g. _ivgatoruru_, pisces
capiuntur, _caj[~e]ga torru_, ventus cessat, _itga qiruru_, filum
rumpitur, _j[~i]ga iomru_, litera ben legitur, _aqi_, _u_, aperior,
iris, _qiri_, _u_, est scindo, is, actiuum, _qirare_, _uru_, est
scindor, eris, passiuum, _qire_, _uru_, est scindor, eris, neutraliter
est etiam quando gladius bene scindit quia est acutus, _qiraxe_, _uru_,
est verbum faciendi facere quod significat scindere facio, is, _gue_,
_uru_, est leuo, as, _guerare_, _uru_, leuor, aris, passiuum, _gue
saxe_, _uru_, leuare facio, is, _gari_, _u_, leuor, aris, neutrum,
_garare_, _uru_, esse ascendibile, _garaxe_, _uru_, leuari facio, is,
vel quod se leuet facio, facis: si ver illis adiungantur particul
honoris (de quibus infra) faciunt alias combinationes: adiectiua ver
quando coniungantur habent significationem neutralem: v.g. _fidarui_,
esurio, is, _fucacatta_, fuit profundum.

Verba impersonalia non nominant, neque exprimunt personam: v.g. _mi uo
fatasu tom ituvari vo iuanu mono gia_, etiam si quis moriatur non
debet mendacium dicere, _mno m tabezu saqe mo noma[~i]de ichinichi
fataraqu mno ca?_ potest ne laborari per totum diem integrum nihil
comedendo & non bibendo vinum? _Xujin n mai[~e] de sno ina cto v i
mono ca?_ possunt ne dici huiusmodi coram Domino? Quoad coniugationes
ver sequuntur regulas radicum quibus efficiuntur.

Radices omnium verborum cuiuscumque sint coniugationis, possunt adhuc
extrahi & deduci ad alias coniugationes si illis superaddantur particul
honoris, secundum literas, in quibus prdict particul honoris
finiuntur, particul ver sunt _maraxi_, _uru ari_, _u saxerare uru_,
_xerare uru_, _nasare uru_, _saxemaxi u_, _tamai _, _rare_, _re_.

Particula, _maraxi_, non addit honorem rei de qua loquimur; sed loquimur
honorate attendendo ad personam coram qua loquimur: v.g. _cui_ __,
significat id quod comedo, is, seruus autem coram Domino non dicet,
_nzumi gacta_, mures comederunt caseum: v.g. sed, _nzum[~i]ga ci
maraxita_, notandum etiam quod _cui_ __, secundum se est terti
coniugationis quia finitur radix in, _vi_, addito ver, _maraxi_,
redditur prim: quando referimus aliquid de aliqua natione verbum non
honoramus; sed solm attendimus ad personam cum qua loquimur ad addendum
illi vel non particulam seu verbum, _maraxi_, _uru_, v.g. coram
inferiori dicemus, _Nan ban jin va cre vo cuvanu_, coram persona ver
nobili dicemus, _Nan ban jin va core vo cui maraxenu_, Europei hoc non
manducant, _Ari_, _u_, postponitur radicibus omnium verborum; & illa
honore afficit mediocri: v.g. _mdorari ca?_ reuerteris ne? Si ver
anteponatur illis sic constitutis, _vo_, honorantur verba satis: v.g.
_vomdori arca?_ reuertetur ne vestra dominatio? _Tono sama vo xini
atta toqi_, quando dominus mortuus est, _Deus cono xecai uo gosacu
atta_, Deus creauit hunc mundum, his particulis vtimur loquendo cum
personis honoratis quas diligimus, & cum quibus habemus amicitiam.

Particula, _nasare uru_, honorem supremum, aut satis magn[~u] dat
verbis; postponitur ver eorum radicibus: v.g. _Deus cono xecai uo go
sacu nasareta_, Deus creauit hunc mundum.

Particul, _rare_, & _re_, honorem quidem prstant significatis,
verborum, quibus adduntur; sed mediocrem; & non magnum: postponitur
autem, _rare_, & prcipu si loquamur de absentibus, prsentibus
negatiuis ablato, _nu_, & constituendo particulam prdictam eius loco:
v.g. _gue rare_, _uru_, est offero, rs, quando offerens est persona
mediocris honoris & reuerenti coincid[~u]t cum passiuis in literis; sed
casibus quos regunt, distinguuntur: particula, _re_, postponitur verbis
secund & terti eodem modo: v.g. _iomre_, _uru_, _naravre_, _uru_,
legere & discere personam boni nominis, hoc modo loquimur de qualibus &
seruus etiam de domino suo, non cum conseruis; sed cum gente nobili.

Particul, _sxe maxi_, &, _xemaxi_, eundem tribuunt honorem quem,
_ri_, _u_, & quem, _rare_, & _re_, postponitur, _saxe mxi_, _u_,
radicibus secund, vel prsenti negatiuo, ablato _nu_, & constituto,
_saxe mxi_, _u_, loco eius: v.g. _guesaxe msu_, offert, _maxi_, _u_,
vero postponitur negatiuis secund & terti, ablato, _nu_, v.g.
_iomaxemsu_, legit, _naravaxe msu_, discit.

Particul, _saxe rare_, _uru_, _xerre_, _uru_, magnum tribuunt honorem,
prima postponitur prsenti negatiuo verborum secund coniugationis,
ablato, _nu_, secunda ver postponitur negatiuis secund & tertiae eodem
modo: v.g. _gue saxe raruru_, offero, rs, _iomaxe rarru_, lego, is,
_naravaxe rarru_, disco, is, quia vero hc coincidunt in literis cum
verbis faciendi facere honoratis; ad tollendam quiuocationem, vtimur
particula, _ari_, _u_, anteposita, _vo_, verbis: v.g. _yomaxe aru_,
lego, is, _nara vaxe aru_, disco.

Verba passiua, de quibus infra, possunt admittere particulam, _saxe
rare_, _uru_, v.g. _via mavare saxe raruru_, honoror, aris.

Particula, _tamai_, __, tribuit supremum honorem: illa vtimur loquendo
de Deo, sanctis, regibus, & imperatoribus: postponitur vero radicibus
verborum, qu efficit terti coniugationis: postponitur etiam radicibus
passiuorum loquendo de Deo: v.g. _Deus filio, vmare tam tqi_, quando
Dei filius natus est, _Deus gamerare tamo_, Deus honoratur.

Particula, _tate maturi_, _u_, humiliat significatum verbi cui
adiungitur: postponitur autem radicibus verborum affirmatiuorum: v.g.
_Deus vo gotaixetni zonji tate maturu ctova ichi s[~u]gureta jn gia_,
amare Deum est suprema virtus: admittit tamen hc particula honorem 
particula, _re_, mutato _e_, in quo finitur in, _a_, v.g. loquendo de
sanctis respectu Dei dicemus _Sancto_ _Domingo, Deus vo gotaixt ni
zonji tatematurareta_, Sanctus Dominicus dilexit Deum.

Particula etiam, _mrxi_, potest ad honorem eleuari particula, _rare_,
v.g. _tno iri cn cto vo Padre ni vatxi mai raxerareta_, Dominus
tradidit hanc rem patri.


_De aliquibus verbis qu de se habent honorem determinatum._

_Mesare_, _uru_, significat facere quamcumque actionem quam potest, &
est decens facere personam nobilem, vt est comedere, bibere, nauigare,
equum ascendere &c. _vxerare_, _uru_, significat loqui personam
nobilem, _uomaraxi_, _uru_, _vomaraxi_, _ari_, _u_, significat dare
personam nobilem, _uoxe_, _uru_, &, _uxe ar[~i]_, _u_, significat loqui
vel prcipere personam mediocrem.

Verba quibus anteponuntur, _uxe_, vel, _mexi_, eundem habent honorem
cum illis; & absque illis: v.g. _uxe tuqerare_, _uru_, quod est
prcipio, is, &, _mxi tuca uare_, _uru_, quod est seruio, is, est idem
quod, _tuqerare_, _uru_, &, _tuca uare_, _uru_, ad vocandum imperatiue
dicimus, _coi_, seruo vel inferiori, _iri_, dicitur non tam inferiori,
_uaxi_, est aliquantulum melius, _ogiare_, est superior modus vocandi,
_gzare_, veniat vestra dominatio, _gozaro_, vero in tempore futuri est
honorabilior modus quia est sine imperio, _uo[~i]de nasarei_, vel,
_uo[~i]de nasare_, vel, _uo[~i]de nasarei caxi!_ est veniat vestra
dominatio: vel,  si veniat vestra dominatio! _cudasare_, _uru_,
significat dare personam nobilem, _tamauari_, _u_, dare personam nobilem
inferiori, _tamri_, _u_, dare personam mediocrem, _mizzu uo nomaxte
tamore_, da mihi bibere aquam, _cudasare_, _uru_, & _tamri_, _u_,
significat comedere personam humilem cibum honorando: _cxi mexi_, _u_,
&, _qicoximexi_, _u_, est comedere, vel audire personam nobilem, _uoboxi
mexi_, _u_, &, _uoboxi mesare_, _uru_, cogitare personam nobilem,
_saxerare_, _uru_, facere personam nobilem & idem _nasare_, _uru_,
_asobaxi_, _u_, &, _asobasare_, _[~i]uru_, significat facere personam
nobilem quidquid illi est decens: v.g. venari, scribere legere,
recitare, _ii_, __, est loqui humiliando loquentem, & rem de qua
loquitur, &, _mexi_, _u_, significat etiam loqui honorando personam, &
rem de qua: vnde non recte dicam _mi ni mxe_, dic mihi; sed, _mi ni
iie_, neque dicam, _tono ni iie_ dic domino, sed, _tno ni mxe_:
_mairi_, _u_, significat ire ad locum cui honor debetur: v.g. _iglesia
ie maire_, eas Ecclesiam, _cre_, _uru_, &, _torxe_, _uru_, significat
dare, humiliando personam cui datur, _cui_, _[vu]_, est comedere sine
aliquo respectu, _mexi_, _u_, est etiam comedere; sed est vrbanum: v.g.
coram honestis non dicam, _mxi uo ci maraxita_; sed, _mxi uo tabe
maraxit_, comedi, _mairi_, _u_, vel, _uomairari_ _u_, est comedere
personam nobilem vel mediocrem, _gara xerare_, _uru_, &, _uogari ari_,
_u_, est modus nobilior, _qiqi_, _u_, est audire vt cumque; _uqe tama
uari_, _u_, vero &, _uqetamri_, _u_, est audire honorando personam 
qua auditur: v.g. _goiqen uo uqetamtta_, vestra consilia audiui, _mxi
gue_, _uru_, est loqui humiliando se loquentem, & honorando personam
cui dicitur, _mxi ire_, _uru_, loqui inter quales, _chmon xi_, _uru_,
audire sermones Dei, _gornji_, _zuru_: vel, _goranjerare_, _uru_, est
aspicere rem nobilem, _xi_, _uru_, est facere in communi, _itaxi_, _u_,
est facere; sed dicitur modo vrbano, _tucamaturi_, _u_, est facere,
humiliando se qui facit.


_Aduertenti circa coniugationes verborum._

Anteposita particula, _nama_, omnibus verbis inquocumque tempore;
significant actionem mle & non perfect: v.g. _nma ar_, mle lauo,
_namaiaqu_, male asso.

Antepositis particulis, _tui_, _cai_, _uchi_, _fxe_, _uoi_, _ai_,
_tri_, verbis; non mutant significationem; aliquam tamen energiam, &
efficaciam significatis tribuunt: v.g. idem est, _uchi cbosu_, quod,
_cbsu_, effundo, _faxe noboru_, quod, _noboru_, ascendo, is, _uxi
cmi_, _u_: quod, _cmi_, _u_, includo, is, _ai ca uari_, _u_, id[~e]
est, quod, _cauaru_, transmutor, aris, _tuimauari_, _u_, idem est quod,
_ma uari_, _u_, circuo, is, &, _tri firgue_, _uru_, idem quod
_firgue_, _uru_, extendo, is.

Particula, _qitte_, est gerundium in, _do_, verbi, _qiri_, _u_, &
postposita aliquibus radicibus verborum, magnam efficaciam illis
tribuit: v.g. _tanomiqitte_, magnis prcibus obsecrando, _uomi qtte_,
magnam assumendo resolution[~e]: vtimur etiam verbis, _tanomi qiri_,
_u_, &, _uomoiqiri_, _u_.

Anteposita particula, _ma_, aliquibus nominibus seu verbis dat
significato vigorem: v.g. _mamuci_, valde prsens, _macuri_, valde
nigrum.

Particula seu radix verbi, _macri_, _u_, anteposita verbis
significantibus motum facit verba modesta, & vrbana satis: v.g. _macari
noboru_, ascendo, is, _macari c[~u]dari_, _u_, descendo, is, _macari i_,
_iru_, ad sum: es.

Postposita particula _va_, in oratione confirmat id quod antea dixerat
quasi gloriando se illud prdixisse: v.g. _fune ua cuchi notu ie iru
u_, nauigium intrat, _cuchinotu_, ac si dicat, nonne ego bene dicebam?
_aru ua_, vide si est sicut ego dixi!

Particula, _a[~i]dani_, significat inter, idest tempus quod in aliqua
actione consumitur: v.g. _gura a[~i]dani_, inter offerendum, vel dum
offert, _ida a[~i]dani_, dum legit, _narauzuru a[~i]dani_, dum discet.

Particula, _ga_, significat, sed: v.g. _si ga; nanto ar ca?_ sic
dicunt; sed quomodo erit vel si erit nescio certe, _fri ua fru
ma[~i]ga, fune uo dasu cto nar ca xiranu_, profecto non pluet; sed
nescio vtrum poterit extrahi nauigium, _sono qinpenni ua gozaru
ma[~i]ga; dco cara toraxerarru zo?_ non erunt apud vicinos vel in
circuitu, vnde ergo afferunt?

Particula, _gotqu_, postposita prsentibus, prteritis & futuris
significat, eo modo quo: v.g. _coxirair[~u] gotqu_, sicut, vel eo
modo, quo ornas vel perficis, _qiita gotqu_, sicut audiui, aliquando
est, _g gotqu_, v.g. _mxit g gotoqu_, sicut dixit, _caraca uz
gotqu_, comodo quo contendam vel rixabor idem facit particula, _ioni_,
v.g. _Nifon no catgui uo xirareta ioni, uxerarru_, loquitur sicut qui
scit consuetudines Iaponi, _msu ini_, sicut dico, vtuntur etiam
particula, _furi_, ad eundem finem v.g. _Toza no chijcu uo nogare zuru
tameni catana uo saita fri uo mixerareta_, ostendit se accinctum
gladio, vt euaderet imminens infami periculum, _minu furi uo
saxerareta_, ostendit se non vidisse.

Particula, _saie_, vtuntur ad significandum nec dum: v.g. _mma saie
nacatta_, equi nec dum fuer[~u]t, _cotba saie xiranu mno_, neque loqui
scit, _ji saie mixiranu mno_, nec dum literas cognoscit vtuntur etiam
eadem particula ad exaggerandum aliquid v.g. _q[~i]den to saie
mox[~e]ba_, sufficeret si diceres te esse, _Padre no tucauarru to
saie, mx[~e]ba_, si dixisset solm quod patri seruiebat: ac si diceret:
hoc sufficeret vt &c.

Particula, _qere_, est confirmatio & terminatio orationis, & significat;
itaque: v.g. _maitta qere_, venit itaque, _sate sru qere_, res denique
sic se habet.

Particula, _cso_, est magni momenti inter Iapones vtuntur enim illa in
primis in sensu aduersatiuo: v.g. _cre cso i gozare_, hoc est ver
bonum: si oratio inqua inuenitur prdicta particula finiatur in verbo,
tale verbum finitur in, _e_, vt in oratione posita: si autem verbum sit
in tempore prterito additur illi, _re_, v.g. _i cso gozatta re!_ bene
veneris! deficit hc regula vel quando oratio non finitur in verbo aut
adiectiuo: v.g. _cre cso xix y_, hic est verus magister: vel quando
post particulam, _cso_, est in oratione gerundium finitum in, _te_, vel
permissiuum cum particula, _tom_, aut prterita potentialia finita in,
_tur[vo]_, vel, _zzur_, v.g. _uare coso iro iro xinro tcamattte
cutatireba txiirini nari maraxita_, patiendo multos & diuersos labores
vere factus sum senex defessus, & lassus, _uare cso corosarru tomo_,
ego enim & si occidar &c. _fara cso tatturo_ forsan fuit iratus, _sato
chicaqer[~e]ba coso f[~i]ga miiure_, videtur iam ignis quia prope est
vicus: hc oratio finitur in _e_, quia non est in ea regul exceptio,
_uxerarta coto domo uo go cqua[~i] de cos gozarzure_, absque dubio
facietis p[oe]nitentiam de ijs qu dixistis, _cataji qen cos gozare_,
tibi valde congratulor & gratias ago: quando aliquis interrogat quis
fecit hoc? respondent: v.g. _Patre coso_, Pater fecit: ac si dicant:
videte si est persona qucumque, qu illud fecit? & quando quis
responsum non audiuit aut percepit, & iterum interrogat, dicit qui
loquutus est, _juan coso_, iam dixi, quod Ioannes &c.

Quando non curat quis de ijs qu illi dixerunt, vel habet se ac si non
audisset vel iterum interrogat, solent respondere: v.g. _touoru na
toii[~e]ba_, iam dixi tibi ne transeas, _iome to ii[~e]ba_, iam dixi
tibi qud legas, _Padre coso to iieba_, iam dixi quod pater est qui &c.

_Maieni_, vel, _saqini_, postpositum prsentibus negatiuis, facit illa
affirmatiua: v.g. _iglesiaie mairanu maie ni_, antequam eat Ecclesiam:
etiam solet postponi futuris affirmatiuis: v.g. _marozuru tote nosaqi
ni_, tantisper antequam veniret.

Particula, _tocoro_, significat tempus in quo fit actio significata per
uerb[~u] cui postponitur: _taburu tocoro ni_, qudo comedeb, _tabeta
tocoroni_, post prandium, _tabezuru tocor ni_, vel, _tabezuru ni_,
quando eram comesturus: facit etiam eadem particula reduplicatiua
denotando reduplicationem in quantum: v.g. _jesu christo humanidad no
uon tocoro ua_, Iesus Christus in quantum homo, _uonor[~e]ga foxxezaru
tocoro uo fdocosu coto nacare_, quod tibi non vis, alteri ne facias,
_f[~u]dai no tocoro uo uo iursu_, dono illi libertatem, _fito no acu no
tocoro ni ua dxin xenu_, non consentio hominum peccatis, _utag[vo]
tocoro mo nai_, non remanet locus dubij vel dubitandi, _nocoru tocoro mo
nai_, nihil amplius restat, _tuini, sno tocro ie mairzu_, denique ad
hoc peruenit, _fmbet ni voiobanu tocoro gia_, res sunt qu non
intelliguntur, vel ad quas intellectus non peruenit, _nani mo na tocoro
vo i qcximexe_, comedat vestra dominatio ex hac paruitate, qu est
nihil: exemplis cognoscetur vis significationis.

Particul, _tocro_, _Made_, vel, _made de gozaru_, solent postponi ad
cadentiam; absque aliqua significatione, & idem est, _cto de gozaru_,
v.g. _naranu made_, vel _naranu cto de gozaru_, est idem quod,
_naranu_, non est possibile, _guijt tucamaturo to zonzuru cto va
cac[~u]go ita sanu coto gia_, amicitiam frangere neque in mentem mihi
venit, hic, _itasanu coto gia_, est idem quod, _itasanu_, solum.

Particula ver, _madei_, vtuntur aliquando ad confirmationem eorum, qu
dicunt: v.g. _caita madeio_, quod scripsi scripsi.

Particula, _toqi_, postposita prsentibus, illa facit prterita
imperfecta: v.g. _jennn tachi va sa[~i]go ni voiobi tam tqi va buji
n[~i] gozatta_, quando sancti perueniebant ad mortis horam ert pacifici
& quieti.

Conuertendo, _ta_, prteritorum in, _tu_; &, _da_, negatiuorum in,
_zzu_, fit sensus; modo facio hoc; modo illud: v.g. _mno vo caitu,
izzu, nando xite curasu bacari gia_, legendo, & scribendo, & alia
faciendo, transigo vitam, _tattu itu vocu iori zaxiqi ie [~i]de zaxiqi
iori vocu ie iri xitten batt xeraruru_, stando & sedendo: intrando, &
exeundo, surgit & cadit: eumdem sensum facit particula, _ri_, postposita
prteritis: v.g. _xeqen n mno va netari voqitari ndari curasu bacari
gia_, homines m[~u]di, vitam agunt dormiendo, surgendo, & bibendo,
_mazzu ite ni ua uo mo facaxetari, cusa vo mo ficaxetari iroiro no
x[~i]goto vo at[~e]gote cos mairozure_, ibo & atrium verrere faciam, &
herbas euellere, & denique ibo ad multa disponenda, _ima cno io fuqe
iuq[~e]ba nome ia, vtaie ia fit bbo mtu, vtotu sacamori suru_, cum
iam sit alta nox prouocando se ad bibendum & cantandum ltantur homines
saltando & cantando &c.

Particula, _ie_, qu est radix verbi, _ie iuru_, quod est possum, es,
anteposita negatiuis significat non posse facere actionem significatam
per verbum: v.g. _ie iomanu_, non possum legere, infinitiuis vero
postponitur: v.g. _iomu cto voienu_, non possum legere: dicitur eti
_iomi va ie[~i]de_, vel _iomi m ie[~i]de_, cum legere non possim aut
legere non valendo. Infinitiuum gerit vices aliquando suppositi verbi:
v.g. _xinuru cotova vosorxij_, terribile est mori.

Particula, _tai_, qu significat volo, is, postposita radicibus verborum
significat velle facere actionem significatam per verbum: v.g. _mizzu vo
nmi tai_, desidero aquam bibere, idem, _mizzu uo nomi t gozaru_, vel,
_mizzu uo nomi t zonzuru_, sed ist du vltim sunt nobiliores, &
quibus coram nobilibus vtimur negatiui exempl[~u] est, _tomo nai_, v.g.
_mizzu uo nmi tmo nai_, nolo aquam bibere idem est, _mizzu uo nomi
tomo gozaranu, mairi t mo zonjenu_, non habeo animum eundi. Si ver
particula, _tai_, postponitur adiectiuis vel verbis significantibus
actionem sensitiuam in secunda persona, conuertit, _i_, in, _c_, &
postponitur verbum, _ari_, _u_, coniugatum secundum orationis
exigentiam: v.g. _cui tacatta_, volui comedere. Si vero verbum loquatur
de secunda, & tertia persona conuertit particula, _i_, in, _g_, &
postponitur etiam, _ari_, _u_, vel cum honore secundum qud persona
meretur; vel sine particula honoris; sed absolute. Si vero sit persona
inferior etiam si sit secunda vel tertia, _i_, conuertitur in, _c_,
sicut dictum est de prima.

Particula, _de_, aliquando facit subiunctiui sensum adiuncta aliquibus
nominibus substantiuis: v.g. _uarb[~e] de xinda_, mortuus est puer vel
cum adhuc esset puer, _uar[~e]ga buch fde tofo mo gozanai_, cum ego
sim negligens, & non curiosus, nihil erit, eo modo quo conueniebat,
aptatum.

Particula, _i[vo]_, qu significat modum, potest poni radicibus
verborum, & ipsis etiam verbis: quando radicibus, regit genitiuum;
quando vero verbis regit eorum casus: v.g. _cono qio uo iomi i[vo]v a_,
modus loquendi hunc librum, vel, _cono qi uo iomu io ua_, in prima
oratione, _qio_, est in genitiuo cum particula, _no_, in secunda autem
est in accusatiuo cum, _uo_, quia illud regit, _iomu_: _tei_, significat
modum extraordinarium & admirationem causantem: v.g. _machicanuru tei uo
goron jerarei_, videat vestra dominatio modum expectandi idest quo modo
expectant: _arisama_, significat etiam modum: v.g. _me mo aterare nu
arisama gia_, est modus & figura qu nec prospici potest.

_Sama_, significat tempus quo fit actio verbi cui postponitur, regitque
casum, quem verbum ex se petit, postponitur ver radicibus: v.g. _saqe
uo nomi sama ni_, quando actualiter bibebat vinum, _iado ie caieri sama
ni_, quando domum reuertebatur, _fne iori gari sama ni_, quando
actualiter exibat e nauigio, _fun ni nori sama ni_, quando actualiter
conscendebat nauim.

Quando in oratione fuerint duo verba quorum actio per modum vnius fit,
primum verbum debet esse in gerundio in do: v.g. _mizzu uo motte coi_,
porta aquam, vel veni aquam portans, _fun uo uoite coi_, affer hic
nauim, vel remis nauim trahendo veni, _core uo totte iqe_, porta hoc,
vel tollendo hoc vade.

Gerundium in, _do_, adiunctum verbis, rogandi, dandi, aut gratiam
faciendi significat rogare, vel petere rem significatam per verba quibus
anteponitur: v.g. _nifon guchi uo uoxiite cureio_, doce me linguam
Iaponicam, _so uoxerarete cudasaruru na_, ne dicat hoc vestra dominatio,
_Deus no coto uo catatte tamore_, facias mihi gratiam referendi res qu
ad deum pertinent.

Particula, _mo_, postposita gerundijs in, _do_, qu in, _te_, vel, _de_,
finiuntur significant, quamuis: v.g. _so moxite mo_, quamuis hoc dicas,
_so iua[~i]de mo_, quamuis hoc non dicas, _ica fdo susu m[~e]te mo,
corobu mai_, quantumcumque mihi persuadeas; fidem non abnegabo; etiam
vtuntur hoc modo, _so mox[~e]ba attemo_, etiam si hoc dicas, & _doxitemo
co xitemo_, quodcumque facias &c.

Si particula, _coso_, de qua supra, postponatur gerundio in, _do_,
affirmatiuo, & finiatur oratio in prdicta particula fit oratio
negatiua: v.g. _mite coso_, nulla tenus vidi, _atte coso_, nullo modo
est. Si vero oratio non finitur in, _coso_, est affirmatiua & emphatica:
v.g. _mite coso gozare_, vidi profecto: finitur verbum in, _e_, secundum
regulam supra positam quando egimus de particula, _coso_.

Quando ver gerundio in do negatiuo finito in, _e_, subsequuntur vel,
_ua_, vel, _naranu_, aut, _cana uanu_, dicit necessitatem, &
impossibilitatem ad contrarium: v.g. _maira[~i]de cana uanu_, est
necessarium ire, _iua[~i]de u n cto nar[~e]domo, nnto x ca?_ & si
sit res qu necessario debet dici; quid faciam? _xitgaua[~i]de naranu_,
est necessarium obedire; eundem etiam sensum, &si non cum tanta vi,
facit futurum infinitiui; tam affirmatiuum: quam negatiuum, adiuncto
tamen illi subiunctiuo permissiuo cum, _dmo_: v.g. _mairo cto de
gozatta r[~e]dom_, quamuis ire debuissem, _mairu mi quer[~e]domo_,
quuis non essem iturus, _mairo cto de gozanacattar[~e]dom_, quamuis
non debuissem ire: vtuntur etiam gerundio in do negatiuo ad
significandum, nisi: v.g. _racio uo mosa[~i]de cna_, ne comedas nisi
prius orationem feceris.

Gerundium ver finitum in, _e_, significat actionem iam esse factam:
v.g. _mxi cte ci_, venias post prandium, _cno qiga cait[~e]
gozru_, hic liber est scriptus, _chichi ni fmi uo caca[~i]de
cuiaxi[~u]gozaru_, p[oe]nitet me non misisse Epistolam patri tuo, _cno
qiga cait[~e] gozaranu_, non est scriptus hic liber.

Postposita particula, _nagra_, radicibus verborum, quando subsequitur
verbum significans actionem repugnantem aut aduersatiuam, facit
gerundium in, do: v.g. _Tganin Deus iri bcuti no go uon,  uqetate
maturi nagara; caiette somqi tatematuru_, peccatores recipiendo vel
etiam si  Deo accipiant benefitia maxima, loco gratitudinis; ipsum
potius offendunt, _jesu Cristo Deus de gozri nagr, fito ni tixit
cruzni ccaraxerareta_, Iesus Christus c[~u] esset Deus crucifixus est
propter hominem: postponitur etiam, _nagr_, nominibus: v.g. _quantai
nagar_, quamuis sit inurbanitas, _sannin nagara_, tres simul, vel etiam
si sintres, _aqiraca nagara_, quamuis sit clarum, hic, _aqiracana_
amittit, _na_, & sic in adiectiuis qu finiuntur in _na_.

Postposita particula, _isui_, radicibus verborum tam actiuorum; quam
passiuorum facit illas supinum in, _tu_, v.g. _imi iasui_, facile
lectu, _crosare iasui_, facilis occisu, ad idem tendunt hi modi
loquendi, _ite u uosoroxij_, est dictu tremendum, _mite ua
fux[~i]guina_, est res admirabilis visu, _i uo m uosoroxij_, est dictu
tremendum.




DE ADVERBIIS.


_Caput primum._

Ex adiectiuis finitis in, _ai_, fiunt aduerbia conuertendo, _ai_, in,
__, v.g. _fuc[vo], _profund, ex finitis in _oi_, conuertendo illud in,
__, v.g. _caxico_, prudenter, ex finitis in, _ei_, conuertendo illud
in, _e_, v.g. _x[~i]gueo_, frequenter, ex finitis in, _vi_, conuertendo
illud in, __, v.g. _aiau_, periculose, ex finitis in, _ij_, conuertendo
illud in, _i_, v.g. _cauai_, miserabiliter.

Fiunt etiam alia aduerbia postposito, _te_, radicibus verborum v.g.
_sdamte_, determinate, vel probabiliter, _arvarete_, manifeste &c.


_De aduerbijs locorum._

Octo sunt aduerbia interrogandi, _[~i]zzucu_, _[~i]zzucta_, _donata_,
_doco?_ _dochi?_ _dchira?_ _dno tocro_, _dno fo?_ & significant quem
locum? postponuntur autem illis particul, _va_, _no_, _ni_, _[~i]e_,
_vo_, _cara_, & _iori_, secundum casuum exigentiam: v.g. vnde? quo?
quam? qua? vbi, &c. postponi etiam illis potest, _mde_, quod significat
terminum vsque: v.g. _docomade ie iqca_, vsque quo ibis? & quando
vtcumque interrogatur, ponitur particula, _ca?_ vel _zo_, & melius,
_zo_, qum, _ca_, si in oratione sit aliqua particula interrogatiua:
v.g. _[~i]zzucu ie maitta zo_, quo iuisti, _dno tocro uo to utta zo_,
quem locum transiuisti, _doco iori itta zo_, qu intrasti? _dchi cra
qita zo?_ vnde venit? _donata u Pedro no ido zo_, vbi est domus Petri?
_dconi uru zo?_ vbi vel in quo loco est? Respondetur multipliciter,
_cno tcoro_, _cto mto_, _cre_, _conta_, _cchi_, _cchira_,
_cco_, _cco ra_, _cno cata_, _cno f_, hic, _sno tcoro_, _soco
moto_, _sre_, _snata_, _schi_, _sochira_, _sco_, _socora_, _sno
cta_, _sono fo_ istic, _ano tocro_, _aso co mto_, _are_, _anata_,
_achi_, _chira_, _asoc_, _socora_, _no cta_, _ano f_, significat:
illic, postponuntur his aduerbijs particul casuales. Aduerbia
interrogandi cum particulis casualibus & postposito, _mo_, significant
vbicumque: v.g. vel quacumque, vel quocumque: v.g. _donotocro im
tuoro_, transibo quocumque, _doconimo_ vbicumque, _dco cara mo_,
vndequaque. Si ver loco, _mo_, postponatur, _nri tomo_, significat
quemcumque locum diuisiue: v.g. _dcoie nri tom mairo_, ibo ad
quemcumque locum diuisiue: idem significat, _coco zo_, cum eisdem
particulis casualibus & possunt poni inter, _doco_, &, _zo_, v.g. _dco
ni zo ru fdon[~i]_, si quidem est in aliquo loco, _cco caxic_,
significat hic & illic, _doco mo caxico mo_, significat omnem locum.
particul casuales solent poni ante _mo_, v.g. _do cni mo caxico ni
mo_, in omni loco, aduerbio ver antecedenti postponuntur v.g. _cco
cxico ni_, hic & illic, _cco caxico ie dco_, _caxico iori_ &c.

Particula, _vie_, significat supra; petit ante se suppositum in
genitiuo: v.g. _fndai no uie ni uoqe_, pone supra mensam, _cno uie u
gozru mai_, non erit supra hoc: idest melius, _sono uie ni_, circa
istud, _sno, uie no sta uo catriare_, narra qu circa hoc sunt, _cre
ua [~i]zzure iori m uie de gozaru_, non inuenietur, quid hoc superius:
idest hoc est supremum, _xita_, significat: infra: & regit eosdem casus,
quos prcedens: v.g. _fandai no xitani uqe_, pone sub mensa, _micotba
no xita iori_, quando rex: v.g. finiuit loqui, _uoxita uo cudasarei_,
det mihi vestra dominatio reliquias sui potus, qu superauerunt.

Particula, _sba_, significat, latus & regit ante se genitiuum: v.g.
_fito no sba u fanaruru_, separat se  latere alicuius.

_Maie_, significat ante: & regit ante se genitiuum: v.g. _fito no maie
uo touoru_, transeo coram alio, _cac[~u]g no maie_, secundum
dispositionem, _funbet no maie_, sicut credo vel cogito, vel iuxta
sensum.

_Mauari_, significat circum circa in giro: & regit ante se genitiuum:
v.g. _igl[~e]sia no ma uari ni tuchi uo ngue suturu na_, ne proijcias
terram in circuitu Ecclesi.

_Vchi_, significat intra, & si ante se habet substantiuum debet esse in
genitiuo: v.g. _iglesia no uchi_, intra Ecclesiam, _ano fito ua; fito no
uchi de uanai_, ille homo non est inter homines, idest non est homo,
_ftacchi cta cto ua, cta uchi deuanai_, comedisse duas buccellas,
non est comedisse.

_Foca_, significat foras, vel extra: & petit ante se genitiuum: v.g.
_iglesiano foca ni_, extra Ecclesiam, _fcaie iqe_, exi vel eas foras:
aliquando loco particul genitiui, ponitur _iori_, v.g. _Deus uongo
ichinin iori foca tucri tamaunu_, Deus non creauit nisi vnam
mulierem; idest nullam formauit extra vnam, _Tngu fito ni cu uo
susumru iri fca u, ni_, Dmon nihil facit nisi persuadere peccata
hominibus, _goxo uo tsucru tme baptismo uo sazzucru iri fca bechi
no mich[~i] ga nai_, non est alia via ad saluandum hominem extra
baptismum; idest, absque baptismo nemo potest saluari, _Deus no gracia
iori foca_, absque dei gratia.

_Naca_, significat medium in quantitatibus continuis vel discretis v.g.
_qin nca ni_, in medio ligni, _fito no nca ni_, in medio hominum.

_Nacaba_, significat medium in rebus successiuis: & vtrumque petit ante
se genitiuum: v.g. _dangui no ncaba ni_, in medio sermonis, _sre uo
qijte, nacab u uosore; nacba ua aqirete ita_ audiens istud, & metuit
& expauit, idest medium tempus consumpsit timendo &c.

_Ato_, significat retro, & regit ante se genitiuum: v.g. _sonat no to
cra mairo_, veniam post te, idest, te sequar.

_Vqi_, significat latus: et petit ante se genitiuum: v.g. _Pedro no
uaqi_, ad latus Petri, _misa no uaqi_, finita missa, _cno uaqi_ his
diebus prteritis, omnia prdicta aduerbia requirunt post se casus quos
petunt verba quibus subsequuntur.


_Aduerbia ad causam interrogandum & responendum._

Quare? vel qua de causa interrogatur multipliciter: v.g. _njeni_,
_njoni_, _nni xini?_ _nni tote c?_ _nni no iuie ni?_ _nnto xita
coto ni?_ _nani n xisi ni iotte?_ quomodo? dicitur, _nnto xite?_
_nnto ioni icni to xite?_ Respondetur autem, quia vel ratio est: v.g.
_sono iuie ua, n jeni to ini_, Quia, vero, etiam dicitur, _tocor de,
fodoni, ni iotte, sacini_, primum ex his tribus dicit multam
causalitatem, secundum ver non tantam: tertium autem minorem.

_Vie va_, significat: cum vel siquidem: v.g. _tganai vie ua
q[~i]zzuca[~i] ga nai_, non timeo, quia, vel siquidem non habeo culpam,
eundem sensum facit particula, _cara_, v.g. _caini ir vo misru cra
va; ccusu cto va irnu_, in vanum illud abscondere tentas, siquidem
talem colorem ostendisti. Si quidem, quasi illatiuum significat, _tqi
va_, &, _xicaru tqi va_: _sari na gar_, significat, sed; _sri tte
va_, significat, adhuc: _sru tte ua_, significat, siquidem res ita se
habet: _sr tte ua_, _qicoienu cto gja_, si ita est, intollerabile
videtur.


_Aduerbia temporis._

Quando interrogatur per, _itu_, vel, _it[~u]goro_, a quot diebus?
interrogatur per, _icca sqi_, vel, _icca maie_, a quot mensibus?
interrogatur per, _icutuqi saqi?_ a quot annis interrogatur per _nnnn
maie_, solet addi, _ni_, quando verbum illud petit, & semper in fine
interrogationis ponitur, _ca_, vel, _zo_, & melius, _zo?_

Respondetur: nunc, _ima_, vel, _tda ima_, iam, _mo_, v.g. _moiqe_, eas
iam, aliquoties dicitur, _tqi ni iotte_, vel, _jibn ni iotte_, postea
dicitur, _nochi_, _sre cara_, vel, _sre iri_, post istud, _cre
cra_, vel, _cre iri_, post hoc, _re iri_, vel, _re cra_, post
illud. Statim dicitur, _igate_, postea, vel deinceps dicitur, _[~i]ma
iri nchi_, vel, _ima iori xite u_, vel, _ima iori [~i]go_, vel,
_j[~i]gn[~i]go_: isto mane, dicitur _qsa_, _connichi_, vel, _qio_
hodie, _su_, vel, _minichi_, cras, cras man, _asa_, _xitat_, vel,
_satcu_, cras nocte, _minia_, antea, _ijen_, vel _saqini_, heri
_qin_, vel, _scujit_, nudius tertius, _uototoi_, vel _ftuca sq[~i]
ni_, diebus prteritis _cno giu_, _cno fdo_, vel, _xenjt_, vice
prterita: idem _xendo_: vice futura, _cndo_, ab hinc duobus diebus,
_astte_, vel _migo nichi_, post tres dies, _xiastte_, vel _mi mi
gonichi_, _qinen_, vel, _czo_, anno prterito, hoc anno, _cto xi_, a
tribus iam annis, _vto txi_, vel, _uotdoxi_, ab hinc vero quatuor
annis. _sanuruuotdoxi_ statim, _tchi mq[~i]_ vel, _socuij ni_,
_sunauchi_, statim profecto, _tnteqi_, in illo momento.

_Itumade?_ vsque quando? _itu mademo_; semper, _itu cra_ a quo
tempore, _itu iori_, ex quo tempore?


_Aduerbia negandi._

_Iia_, vel, _iia_, significat non, _s deuanai_, non est ita, _iccana_
vel, _iccangueni_, nullatenus, _ime ime_, neque per somnium,
_srani_, vel, _ichiien_, _ctut_, vel, _ctute mtte_, nullo modo,
_i_, _imo_, vel, _imo imo_, neque cogitatione: v.g. _ctute miru
mi_, nullatenus ibo, _imo s u gozru mi_ neque in mentem venit quod
ita erit; & quando prdicta iunguntur affirmatiuis faciunt etiam sensum
negatiuum, v.g. _iomo imo to mxitar[~e]ba uo miri atta_, cum dixisses
te non iturum: iuisti tamen, _io mair_, nullo modo ibo.


_Aduerbia affirmandi._

_Nacanca_, significat: ita est, _u_, significat: sic, assentiendo,
_gueni_, vel, _gueni gueni_, sic se habet: v.g. _guni guni s mo ar_,
absque dubio sic se habebit res, _chdo_, significat, omnino, _saini_,
_sno bn_, _sno gotqu_, _so de gozaru_, _s re sre_, _msso gia_,
_xicato_, significat: ita est, _mttom_, significat rationabiliter
loquitur, _guioi n gotoqu_, sicut vestra credit vel dicit dominatio,
_mchi ron_, non cadit sub dubio seu disputatione, _ncanca nru cto
de gozaranu_, ver non est possibile, _ncanca no cto_, res est cui
potest assentiri seu fides adhiberi, _ma ctoni_, ver, & idem
significat, _xinjit_, vel, _xinjit ni_, _xei mon_, iuramento confirmo,
_isasca_, vel, _isasca mtte_ nec parum quidem, _issai_, vel _ixxet_
nulla via, nullo modo, & quando iunguntur affirmatiuis significant
prorsus in omni euentu.


_Adverbia comparatiua._

_Iori_, _iri m_, _iri mo n uo_, significat magis comparatiu,
persona qu comparatur est in Nominatiuo; cui comparatur ver in
ablatiuo cum aliqua ex prdictis particulis: v.g. _Pedro ua juan iri m
gcux de gozaru_, Petrus est doctior Ioanne, _scoie nobru iri ua;
mairan[~u]g mxi gia_, melius est non ire; quam ascendere isthuc:
_gotqu_, _mma_, _ioni_, sunt aduerbia similitudinis, & petunt ante se
genitiuum rei cui fit assimilatio: v.g. _Pedro n gotqu_, sicut Petrus.
Si ver antecedit verbum, non petunt genitiuum; v.g. _no iama e nari
tom qi ti mmani qite, nurur[~e]ba, n[~u]gui suteraruru_, etiam si
eant ad campum, & montes se induunt, si volunt tali veste, & illam
exuunt quando aqua madefit, _uom mma ni_, vel, _uom gotoqu_ vel,
_uom ioni_, sicut cogito, _conmi no mma ni_, secundum desiderium & ad
eius mensuram, _fdo_, significat, tantum, vel quasi; & proportionem:
v.g. _qifn ano fito fdo no gacux de gozaru_, tam doctus es sicut
ille, _farga c[~u]dru fdo ii_, in tantum erit sanus in quantum
habuerit ventris purgationem, _m[~i]chi u arqu fdo cutabituru_, sicut
ambulo, sic deficio, _acai fdo ioi_, dum est rubicundius, tanto melius,
_xinru fdo no vazzurai de uanai_, infirmitas hc non est ad mortem
idest mortis causatiua, _fun ni mesaruru fdo narba uare mo
nor[vo]zu_, si vestra dominatio tantum vult assumere laborem vt nauim
ascendat; ego etiam, _tamxi mo na[~i] fdo ni atta to mosu_, dicunt
fuisse sicut numquam, _uoqru fdo arba sre [~i]e mairozu_, si ad
statum perueniam quod possim  lecto surgere conferam me ad vos,
_chicara no fdo uo mite_, videns virium proportionem _fdo n[vo]
tuita_, peruenit in istanti, _core fdo_, sicut hoc, _sre fdo_, sicut
istud, _are fdo_, sicut illud, _uouoi fdo_ dum magis vel plus,
_sucunai fdo_, dum minus.


_Aduerbia superlatiua._

_Vie_, significat rem supremam: v.g. _christianno voxiie ua izzure iori
mo vie de gozaru_, doctrina & fides Christiana est suprema & super
omnes, _cno saqe no uie ua nai_, non est melius vinum isto, _ichi_:
vel, _daiichi_, est supremum & vnicum: v.g. _gacuxo no uchi ni Sancto
Thomas daiichi de gzatta_, inter doctores Sanctus Thomas est supremus,
_cre ua are iori vie_, hoc est superius illo: particula _xita_, est
contraria, _uie_, significat ver inferius: v.g. _xiqitai ua anima iori
xita de gozaru_, corpus est inferius anima.


_Aduerbia intensionis & exaggerationis._

_Ichidan_, _chicgoro_, _icco_, significant valde: v.g. _chicgoro no uo
cocor gaqe de gozaru_, est maxima cura & diligentia, &c. _sre ua icco
uarui cto gia_, istud est valde malum, _bexxite_, significat prcipue,
_tri uaqe_, significat in particulari vel specialiter, _coto no foca_,
raro, & extraordinarie, _icanimo_, significat, valde, _amari ni_,
significat nimis, & denique ex adiectiuis formantur aduerbia modo supra
dicto, qu significant aduerbialiter quod adiectiua absolute: v.g. ex
_fucai_, quod est, profundus, a, um, _fuco_, qud est profund, _icani
mo xizzucani_ valde quiet, _tani coto ni_, extraordinari,
_xittacani_, vel, _gui[vo] sanni_, formidabiliter idest, nimis: vide in
dictionario.


_Aduerbia congregandi._

_Voxinabete_, significat vniuersaliter, _sbet_, communiter, idem
significant, _tune ni_, vel, _sojite_, _feijeini_, regulariter,
_voioso_, _tabn_, _vcata_, _ioppdoni_, significant: maiori ex parte,
_qccu_, vel, _caiette_, significant, quin potius, vel, _tnnn_,
significat forsan, & idem significant, _xijen_, _icasama_, _sadamete_,
significt probabiliter, _canarazu_, absque dubio indefectibiliter,
_moxi xjien_, si forte, _xotocu_, naturaliter, _jinen_, casu, _x[~i]dai
x[~i]dai ni_, vel, _jn jenni_, vel, _x[~i]dai ni_, successiue leniter,
_vonozzu cara_, per se absque alio.


_Aduerbia concludendi, & aduertendi._

_Ficqio_, &, _tuini_, denique, significant vel resolutorie, _t[~u]go_,
summatim, _no no_, non est ita? v.g. _nno icani qicaxeraruru ca?_ heus
audis ne? _moxi_, significat etiam; heus; sed est vocabulum vrbanum:
v.g. _moxi Padre sama_, heus reuerende pater, _iare_, est etiam heus,
cum inferioribus: v.g. _iare taro quaja to ii[~e]ba_ dicens heus, _taro
quaja_: _iai_ significat etiam heus sed vilius: v.g. _iai sochi ga mtta
mono ua nan[~i]zo?_ heus tu quid est quod portas? idem significat, _ia_,
v.g. _ia uo tno bar domo a nani uo saugu zo?_ heus vos milites &
boni homines quid turbamini? ad eundem sensum tendit particula _ai_,
postposita v.g. _izzure mo mina i qiqe ai_, heus vos omnes audite.

Particula, _ca_, &, _zo_, vt supra dictum est, sunt ad interrogandum,
idem habent munus particul _ia_, vel _caia_, sed sunt humiliores: v.g.
_are ua tare caia?_ quis est ille? _cre ia_, istud? _io suqte tare ca
ua tazzune zo?_ cum sit alta nox, quis potest interrogare, & querere?
_sre de aro ca toi cto gia_, dico, si erit istud?

_No?_ petit consensum: v.g. _gozaro ca no?_ veniet? nonne? _mairo to
uoxerareta no?_ non ne dixit quod veniet? _no Pedro dono?_ non est ita
domine Petre? _na_, significat idem; sed est inferius: v.g. _soqiita
na_, nonne sic audisti? aliquando in oratione vbi est _zo_, solet poni;
_baxi_; qu est particula dubitandi: v.g. _nanto xita xisa[~i] de baxi
gozaru zo?_ qua de causa accidit hoc? _sate nanto i uoqiacu de baxi
gozaru zo_, quomodo vocatur vester iste hospes? _goi bax[~i] gozaruca?_
est ne tibi aliquid necessarum?

_Io_, vel, _zo_; affirmant & faciunt cadentiam orationis: v.g. _caita
zo_, vere scripsit, _maitta io_, venit profecto, _sono tqi vare va ichi
dan varui tucai vo xiraruite gozaru io_, tunc profecto mala nuntia seu
missiones sum exequutus & feci, _bacari_, significat, tantum vel
solummodo, _sre ni cguitte_, istud solum, _cre ni cguirazu_, non hoc
solm: aliquando, _bacari_, significat magis vel minus: v.g. _fiacu
bacari_, erunt centum, _fiacunin bacari corosareta_, centum vsque
homines occisi sunt, _n_, _nte_, _naqu xite_, _naqute_, significant
sine vel absque: v.g. _raxximo n_, absque ratione, & ordine, _cac[~u]g
n_, absque prparatione.

Aduerbia sonus sunt multiplicia secundum diuersitatem quam Iapones in
sonus terminatione percipiunt, & illis, _to_, solent postponere: v.g.
_ua ua to xite_, vociferando dicentes, _ua ua_, & si illis postponitur
_meqi_, _u_, significat talem strepitum facere: v.g. _ua meqi_, _u_, va
dicendo vociferor, aris, &c.


_De Prpositionibus casuum._

_Tame_, significat ni vel erga: v.g. _sonata no tame_, tibi, regit ante
se genitiuum, _nanno tame_, ad quid, _nanini naru ca?_ ad quid est?
_nani ni x ca?_ ad quid faciendum habes illud? _nani no i ni tatu
ca?_ ad quid est necessarium vel proficuum? _maitte no i ua?_ qu ne
necessitas est eundi?

_Tai xite_, significat propter, vel contra, v.g. _tngu ni tai xite
te qito_, pugnare contra dmonem & ei resistere, _Deus ni tai xite
c[~u]guio uo coraiuru_, suffero labores propter Deum, _uie iori_,
significat etiam, propter: v.g. _uon jifi no uie iori_, propter suam
misericordiam.

_Ni iotte_, significat etiam causam quare: v.g. _Deus iori fito
no jento acu ni iotte go femp uo ataie saxerareozu_, deus tribuet
hominibus secundum opera eorum vel vitij vel virtutis, deriuatur
a verbo, _ori_, _u_.

_Nituite_, significat circa, & deriuatur a verbo, _tuqi_, _u_, v.g.
_cre ni tuite_, vel _cre ni tuqi_, vel, _cre ni tuqete_, circa
hoc, _sono gui ni uoite ua zonjenu_, nihil circa hoc negotium scio,
_vxe uamottomo nar[~e]domo ugami ni totte ua cana[~i] gatai_, bene
dicit vestra dominatio; sed quod ad me attinet est factu difficile,
_Dai quan ni itatte ua ichinin bacari sadameio_, quod ad economum seu
maiordomum attinet, vnum tantum constitue, hc omnia, _itatte_, v.g.
_ttte_, sunt gerundia verborum sicut & prcedentia, etiam solent
dicere, _Padre cto ua_ quod at patrem attinet, _uarera cto ua_,
circa meas res, vel quod ad me attinet, _xitgatte_, vel, _xitgote_,
significt iuxta, & sunt gerundia verborum, _xitgari_: _u_, &,
_xitgai_: __, vnde ante se regunt datiuum sicut eorum verba: v.g.
_guioi ni xitgatte_, vel _xitgote_, secundum quod vestra prcipit
dominatio, _x[~i]dai_ significat idem: v.g. _conata x[~i]dai_, sicut
volueris, aliquando etiam iungitur radicibus verborum: v.g. _mairi
x[~i]dai_, secundum quod venerit vel eius aduentum.

_Ni_, significat locum in quo: idem significat, _ni uoite_, sed
permanentius: v.g. _go fatto ua fuximi ni uoite uxe[~i]dasareta_, hanc
legem posuit dum esset in ciuitate, _fuximi Bungo funai ni itatte_, in
ciuitate Funairegni de Bungo: _iglesia ni uoru_, est in Ecclesia.

_De_, significat locum in quo fit actio: v.g. _mich[~i]de Pedro ni
uota_, obuium habui Petrum in via; edem particul, _de_, & _uomotte_,
significant instrumentum quo fit actio, _bo uomotte Pedro uo uchi
corita_, ligno Petrum cecidit, _Padre sama catararetde nauo qicoieta_,
ex quo pater reuerendus illud narrauit melius fuit intellectum, _necqi
de xinda_, mortuus est febri.

_Cara_, vel _iori_, significat locum e quo vel vnde: v.g. _iglesia
cara_, ex Ecclesia, etiam dicunt, _fune cara maitta_, nauigio venit,
_cachi cara maitta_, pedes venit, _fun[~e] de maitta_, est idem quod,
_fune cara maitta_, & _fune ninotte maitta_: _fana cara me cara
m[~i]guruxij mno gia_, est indecorus oculis & naribus, _iori_,
significat locum per quem: v.g. _sama iori faitta_, intrauit per
fenestram.

_Tomoni_, significat; simul: v.g. _sonata to tomoni mairozu_ ibo simul
tecum, _mosu to tomoni_, simul ac dixit.

_Ie_, significat locum ad quem: v.g. _achiie mairo_, ibo illuc, _mi aco
ni saite mairo_, vel _miiaco ni muqete mairo_, ibo directe ad curiam,
_miiaco no cataie noboru_, ascendit ad curiam idem, _miiaco no foie
noboru_, aliqui dicunt, _miiaco no iori_, vel _miiaco sana_, vel _miiaco
no gotoqu noboru_, sed non est bonus loquendi modus; sed rusticorum.

_De_, significat materiam ex qua: v.g. _tuch[~i] de ca ura uo
tuquru_, regulas ex terra vel limo construere, _nnde cre uo tuqru
ca?_ ex quo hoc facis?

_Vie_, significat erga: v.g. _zu[~i]bun cdomo no vie uo fito ni mo nxi
marasuru ioni to cocr gaqe marasuru_; omni cum diligentia curo circa
vel erga vel de meis filijs, quomodo illos faciam homines.

_Snata no fiqunno vo saiban mesario_, habeto curam de tuis seruis?

_Made_, significat vsque: v.g. _sumade_, vsque mane, _inchi vo vxino
mde aru mai_, non ammittet vitam vel vsque ad vit amissionem non
perueniet, _sore made vomoi mo ioranu gui gia_, non peruenit ad mentem
meam vsque adhuc, _cocro zaxi ar[~e]ba canauanumde mo xei uo iruru_,
quando aliquid desideratur, adhibentur vires vsque ad impossibile, _mosu
mde mo nai_, non est necessarium dicere, _cno tocro made maitta_,
hucusque veni.


_De coniunctionibus & diuisionibus._

_To_, significat, &, copulatiue: v.g. _Pedro to juanto Nagasaqi ie ita_,
Petrus & Ioannes ierunt Nagasaquim, _creto, reto u tru_, accipio hoc
& illud: idem significat, _mo_, v.g. _Pedro mo juan mo Ngasaqi cra
mdotta_, Petrus & Ioannes redierunt e Nagasaqui, _naqu mono mo ari,
uar mno mo aru_, sunt qui flent, & sunt etiam qui rident, _mo_,
anteponitur multoties negatiuis: v.g. _nan[~i]goto mo gozaranu ca?_ non
est aliquid noui?

_Mata_, significat, &, vbicumque inueniatur siue inter nomina siue
verba, _ca_, significat vel: v.g. _Pedro ca; juan ca coi to iie_, dic
quod veniat Petrus vel Ioannes, _arui ua_, significat etiam vel: v.g.
_arui ua Pedro, arui ua juan_, vel Petrus, vel Ioannes, _arui ua iomu,
arui uamono uo caqu_, vel lego vel scribo, _moxi ua_, significat si vero
in medio orationis: v.g. _mxi ua cn[~e]ga nai naraba_, &c. si vero non
habeas argentum.

Ad orationum contexturam vtuntur, _mata ua_, & prter hoc vel prterea:
v.g. _arui ua iama[~i]ga uocoru ca, mata na isgui no fumi qita ruca
&c._ vel accidit aliqua infirmitas, prter hoc si venit aliqua epistola.

_Xicar[~e]ba_, significat: cum res ita se habeant, _sari nagara_, sed,
_so aru tocorde_, cum hoc ita sit, _saraba_, cum hoc ita se habeat,
_sar[~e]ba sareba_, cum ergo &c. _ca?_ significat si? v.g. _maitta
camiio_, vide si venit vel iuit, _maitta ca xiranu_, nescio si venit,
_iara_, significat si diuisiue: v.g. _fito iara chicuxo iara xiranu_,
nescio vtrum sit homo vel animal, _nani iara to moxita_, nescio quod
dixerit.

Ex particulis, _nanica_, & _tccu_, intromissis alijs particulis fiunt
qudam quasi disiunctiua seu exageratiua: v.g. _nani ia ca ia?_ qu res?
idem est, _nani iara ca iara?_ & _nnto iara cato iara?_ _nanto xite_,
_ca toxite_, quomodo? _nanto mo ca tmo_, nullo modo, _nanimo camo_,
nihil, _nan[~i]goto mo cgotomo, mina ituuari naruzo_, denique omnia
sunt mendacia, _nanino cano_ vel _nanto, xite cato xite_, modus
excusandi se, _nanino cano to ite_, dicens hoc & illud, _domo como_,
quomodocumque sit idem, _doxitema co xitemo doxite coxite_, faciendo
diuersa hoc & illud, _do xc x_, faciam hoc & illud.

_Tmo cacumo_, in omnibus, idem, _toni cacuni_, idem etiam _tonimo
cacuni mo_, vel _totemo cacutemo_, _cre to ij_; _care to ij_, hoc &
illud dicens: idest excusationes, _care core_, illud & hoc _coco
caxico_, hic & illuc, _conata canata_, istic & illic, _uomo xir,
uocaxu_, accommodando se quasi adulari.

Si particula, _mtte_, postponatur particulis, _catute_, _isasaca_,
_tomoni_, _nani_, _nani nani iori_, adiungitur illis efficacia &
energia: v.g. _catute motte so aru mai_, nullo modo erit talis res.


_De interiectione._

_Sate_, _satesate_, _satemo satemo_, sunt interiectiones admirantis:
v.g. _satemo Deus no uqinaru uonjificana_, o magna misericordia Dei!

_Auare_, est interiectio miserentis: v.g. _auare mutucaxij i no naca
cana_, o mundus repletus miserijs.

_Ha!_ est interiectio p[oe]nitentis: v.g. _Ha fax[~i] demo
uomoxiro[~i]ga; tocoro niiote qi coie canuru_, o labor sonus & cantus
harmonia est valde gracilis; sed non bene omnia percipiuntur!

_Iara!_ est interiectio tam ltiti; quam tristiti: v.g. _iara iara
medetaia_, o quantum gaudeo &c. idem, _ia_, v.g. _satemo iiaxii
iat[~u]baraia!_ o quam vilis & abiectus! _gongo dodan fux[~i]guina
xisai cana!_ o quam rara & ridicula ratio, _iei_, est interiectio
mirantis: v.g. _iei Padre sama coch[~i] gozaru io_, hic est pater!

_Hat_, est interiectio eius qui repente terretur: v.g. _Benqei core uo
mite hat coto naxi to zonjite, sono mma niuani bo uo voroxi &c._ videns
hoc benquei &c.


_De sintaxi, & casibus, quos regunt verba._

Nominatiuum ponitur in principio orationis, verbum vero in fine, reliqua
vero secundum cadentiam: v.g. _Pedro ua Nagasaq[~i] de xutrai xita iqi
iqi nituite juan uo coroita_, Petrus occidit Ioannem circa vel in
quadam differentia qu fuit vel accidit Nagasaqui: in aliquibus
orationibus grauibus verbi suppositum ipsi postponitur; sed raro: v.g.
_tare mo cana uanu futari noqimi ni tucoro cto ua_, nemo potest duobus
dominis seruire hic, _tucoru coto ua_, est verbi suppositum, _core
niiote tanomi tatematuru itumo uirgen_, ideo prcor Beatam Mariam
semper Virginem.

Orationes subiunctiui absoluti vel permissiui, & infinitiui, &
conditionales, & causales semper anteponuntur orationibus de indicatiuo
aut imperatiuo; etiam si in linguis Latina aut Europis non fiat sic
sensus: v.g. _achi cara tomeraruru tomo; tomaru na_, ne remaneas etiam
si illinc detinere te velint, _sre uo qiitar[~e]ba, fara uotatete
mdotta_; cum hc audisset, iratus reuersus est, _taxicani uqetamotta
niiotte coso, mxi gue maraxitare_, fideliter audiui, ideo retuli &
dixi, _faio gozatta raba uo mexi uo xinj mono uo_, si cito venisses
dedissem tibi manducare.

Quando sunt duo verba eiusdem temporis in eadem oratione, primum erit in
gerundio in, _e_, & alterum in tempore quod orationis sensus exiget:
v.g. _cre uo ttte giqini m[~i]ga como no ni uataxe_, accipe hoc &
trade seruitori meo.

Quando vero fuerint du vel plures orationes qu loquuntur de eodem
subiecto vel tempore, solum vltimum verbum erit in tempore, quod
orationis sensus petierit, reliquorum vero aliqua erunt in radicibus:
alia autem in gerundio in, _e_, v.g. _touazunba cotaiezu, voxe arba
tuxxinde qiqe_, si te non interrogant ne respondeas, si loquantur
audias attente, _Deus no uo cto uo macotoni uqe, go uoqite mo cama
ua[~i]de, sono mama inferno ni uochita_, neque in Deum credidit, neque
eius mandata seruauit: vnde cecidit in infernum.

Verbum semper sequitur in honore tertiam personam; nullus enim se
honorat nisi sit rex qui de se loquens dicit, _iorocbi ni nboximesu_,
gaudeo plane.

Quando fuerint multa adiectiua omnia erunt aduerbialiter prter vltimum:
v.g. _qe nango, iro cur, icanimo vtucuxij mono_, erat speciosus valde,
habens pilos longos & colorem nigrum &c.

Anteposita particula, _to_, verbis significantibus intelligere, credere,
audire &c. supplet verbum sumes fui, & significat: quod v.g. _fito
tozonjita_, credidi vel putaui qud esset hommo, _qix uo jennin to vomo
u ca?_ credam te esse sanctum? _amata no fito xini no fonouo ni moiuru
uo misaxerare_, videbis multos homines ir flammis ardentes: hic
suppletur particula _to_, a _moiuru uo_ quod est verbi suppositum.
quando ver postponunt, _mo_, ad _to_, tunc tenaciter affirmant quod
dicunt: v.g. _mair tomo_, omnino ibo vel iturus sum.

Particula, _to_, in primo sensu suppletur aliquando per, _ioni_, v.g.
_gueta ioni gozaru_, dicunt quod obtulit, _ica iona fito to ua xiranu_,
nescio quis homo sit ille. aliquando verbum substantiuum supplet
particulam, _to_ v.g. _mair de gozatta_, dixit quod veniet, _x de ua
naqer[~e]domo_, quamuis non dico quod faciam &c.

_Qiuzo cre uo mite, ima uo sa[~i]go no coto dear[~e]ba_, videns hoc,
_quiuzo_, credensque horam mortis iam adesse, hic verbum substantiuum
supplet, _to_ & fit quasi verbum actiuum regens accusatiuum, _ima uo_,
supplet etiam, _to_, particul, _sona_ & _guena_ significat, videtur,
_sona_, postponitur radicibus verborum: v.g. _dqi sona_, videtur quod
finietur, si ver illi postponatur aliquod verbum substantiuum mutat,
_a_, in, _i_, v.g. _dqisonigozaru_ videtur quod perficietur, _deqi soni
mo zonjenu_, credo quod non finietur: postponitur etiam, _sona_,
adiectiuis finitis in, _i_, & illud amittunt: v.g. _io sona_, videtur
bonus vel quod sit bonus, _x[~i]gu sona_, videtur frequens, _a iau
sona_, videtur periculosum, si vero postponatur adiectiuis finitis in,
_na_, illud amittunt, v.g. _aqi raca sona_, videtur quod sit clarum.

Particula, _guna_, postponitur nominibus & verbis iam formatis: v.g.
_maitt guena_, credo quod venit: si autem illi postponatur verbum
substantiuum, mutat, _a_, in, _i_, v.g. _maitt guen[~i] gozaru_, credo
quod venit, _sona_, significat, videtur, & _guena_, credo; sed vtraque
vtuntur in occasionibus in exemplis expressis.

Quando in oratione fuerint duo prterita, primum erit in tali voce;
secundum vero in voce futuri: v.g. _qesa cra so uxerareta raba mo faia
de marax_, si hoc dixisses isto mane; iam recessissem.

Quando refertur id quod alius dixit, dicitur hoc modo, _Padre msruru
ua: igate sonatie mair to mosaruru_, Pater dixit se statim huc
venturum, aliquando quando se excusant, solet suppleri, _to_, per _no_,
v.g. _asu no_, _ra[~i]gut no_, _nndo to noburu na_ ne differas dicendo
quod cras; vel mense venturo &c.

Quando post, _n_, sequitur, _uo_, amittitur, _u_, v.g. _go uono uqe
tatema tutta_, benefitia accepi.

Aduerbia semper anteponuntur verbis; prter aduerbia temporis, qu in
principio orationis constituuntur: v.g. _sore uo qijte icc xicri
marxita_, audiens istud iratus est valde, _qi nen espana car uattt
tqi_, quando anno prterito ex Hispania transfretaui: omne verbum
requirit ante se nominatiuum expressum aut sub intellectum: v.g. _uare
iqe_, uel, _iqe_, in quo subintelligitur, _uare_, vade, in aliquibus
autem orationibus uidetur hc regula deficere: u.g. _xisai uba core ni
u msre marxozu_, hic causam & rationem refert seu dabit: hic nullum
uidetur nominatiuum, quin potius, _are ni ua_, est datiuum aut
ablatiuum, _re ni u, nauo uoixri atta_, ille melius scit: in ista
etiam oratione, _re ni ua_, deberet esse nominatiuum, _cacru uo ni u
cganeno cusari uo icus[~u]gi mo tcuqeta dgu de gozru_, pro torque
habebat catenam auream multos habentem anulos.

_Core ni ua gozonji aru mi_, non cognoscet de hoc uestra dominatio,
hic, _cre ni ua_, uidetur supplere accusatiuum quod regit, _zonji_:
_uru_.

Verbum impersonale aut infinitum petit ante se nominatiuum; u.g. _Pedro
ua mitta to msu_, dicunt quod Petrus uenit.

Verbum, _iri_: _u_, pro indigeo, es, regit duo nominatiua, _rei_, &
person indigentis: u.g. _uatacuxi u cno cn[~e]ga iru_, ego indigeo
uel habeo necessitatem huius argenti: etiam regit datiuum de persona:
u.g. _sono tame ni ua cn[~e]ga iranu_, non indiget argento seu nummis.

Verbum actiuum petit ante se accusatiuum pro supposito: u.g. _cne uo
motnu_, non habeo pecunias.

Aliqua nomina, _cobita_ seu _coie_, qu ut supra dictum est, sunt
m[~e]dicata a lingua Chinensi: regunt eosdem casus quos verba Iaponica
qu illis correspondent; v.g. _ni ua uo qenbut noa[~i]dani mxi uo
coxiraie io_, prpara cibum dum hortum videmus, hic nomen _qenbut_,
regit accusatiuum, _ni ua uo_, quia, _mi_: _ru_, quod est video, es,
regit accusatiuum, _fito ni guenzan suru_, est idem quod _fito ni u_,
obuium video hominem, & regit, _guenzan_, datiuum sicut, _ai_, __.

Quando vocabulum cobitum ex duobus componitur, cognoscetur esse verbum,
si primum, verbi significationem habeat: v.g. _jten_, est verbum, &
significat in clum ascendere, quia _jo_, est asc[~e]do, is, _tenjo_,
vero est nomen, quia, _jo_, postponitur & anteponitur, _ten_, quod
significat clum.

Verba passiua petunt ablatiuum pro persona agente: v.g. _Pedro car
crsreta_, occisus est a Petro, sed melius regunt datiuum: v.g. _Pedro
ni corosareta_, _Pedro ua nusu bito ni cne uo torareta_, latrones
furati sunt pecunias Petri.

Sunt etiam aliqua neutra, qu accusatiuum regunt sicut actiua: v.g.
_xiqitai uo fanaruru_, discedere a corpore, seu mori _axi uo uzzur_,
dolere pedes, &, _n[~i]gue uru_, pro eo quod est fugio, is, _nogre_,
_uru_, euado, is: _de_, _uru_, exeo, is: _nqe_, _uru_, recedo, is:
_touor_, _u_: transeo, is: _nori_, _u_, nauigo, as, v.g. _caixo uo
noru_, nauigo mare, _iuqi_: _u_, ambulo, as, _michi uo iuqu_, viam
ambulo, _uo uari_: _u_ finior, iris, _mairi_: _u_; _x[vo]gui uo mairu_
ad tabulam latr[~u]culariam ludo, _iorocobi_, _u_: _cocoro uo iorocbu_:
ltifico cor: _abi_, _uru_, _mizzu uo abiru_, lauo me aqua vel aquam
supra infundo, _auremi_, _u_, misereor, eris, _canximi_, _u_, tristor,
aris, _cie_, _uru_, transeo, is, _fabacari_, _u_, verecundor, aris,
_facarai_, _o_, prouideo, es, _faxiri_, _u_, velo nauigo, as, v.g.
_caixo_, vo, _faxiru_, velo mare nauigo; _fgi_, _zzuru_, verecundor,
aris, _fedate_, _turu_, secedo, is, _fe_, _uru_, transigo, is, v.g.
_ficazu vo furu_, multos dies transigo, _dori uo fumaiuru_, fundari in
ratione vel rationem pro fundamento habere, _itmi_, _u_, doleo, es, _ma
vari_, _u_, circuo, is: v.g. _cno cto vri uo m[vo]xi mauatt_,
multoties & per circuitum dixit nuntium, hic & ibi: idem significat &
regit, _m[~e]guri_, _u_, _ngusami_, _u_, recreo, as, _cocoro v
ngusamu_, cor ltifico, as, _naq_, _u_, ploro, as, _tasucri_, _u_,
saluo, as, _inochi vo tasucaru_, periculum vit euado, _goxo vo tasu
caru_, saluari in uita futura, _tachi tu_, recedo, is, v.g. _tocro vo
tatu_, de sero locum vel a loco recedo, _tomurai_, __, defunctis
exequias facio, is, _vcgai_, __ dubitando inquiro, is, _voximi_, _u_,
stimo, as, _vrmi_, _u_, quror, eris, _xinobi_, _u_, occulte expecto
quasi insidiose: v.g. _fito n m v xinbu_, attendo siquis me videt,
aliqua ex prdictis qu requirunt accusatiuum loci, admittunt etiam
ablatiuum cum particulis, _cara_, vel, _iori_, v.g. _tocro vo tatu_,
est idem quod, _tocro iori tatu_, a loco recedo.

Aliqua etiam sunt actiua verba qu duos casus accusatiuos petunt: v.g.
_fori_, _u_, _daxi_, _u_, _fanaxi_, _u_, _tate_, _turu_, v.g. _Pedro vo
soc vo voi idaita_, Petrum eduxerunt ab isto loco: potest etiam regere
ablatiuum loci: v.g. _Pedro vo soc cara voi daita_, aliqua petunt vel
Datiuum vel accusatiuum v.g. _fito vo_, vel, _fito ni sanare_, _uru_ ab
hominibus recedo, is, _Deus vo_, vel _Deus ni somqi_, _u_, Deum
offendok is, verba huiusmodi sunt, qu significant timere, offendere, &
recedere.

Multa vero verba qu significant auxilium prstare, commodum, damnum,
obedientiam, superioritatem, subiectionem, seruitutem, victoriam, &
similia, regunt Datiuum: v.g. _chiie saicacu ioni coieta_, excedit alios
sapientia & industria.

Verba ver dandi, & promittendi regunt accusatiuum rei & datiuum
person: v.g. _fito ni cne vo curru_, dare pecunias alicui.

Multa sunt verba, qu admittunt ante se radices alior[~u] verborum
immutatas; & tunc prdict radices habent sensum quasi infinitiui: v.g.
_qiqi faji me_, _uru_, audire incipio, is, verba vero sunt, _nare_,
_ur_, assuefio, is, seu assuesco, is, & idem, _tuqe_, _uru_, _fate_,
_turu_, finior, iris, _narai_, __, disco, is, _sme_, _uru_, incipio,
is, _tdoqe_, _uru_, perseuero, as, vel prosequor, eris, _ate turu_,
dirigo, is, _atri_, _u_, casu reperio, is, _vaqe uru_, diuido, is,
_cne_, _uru_, dificile possum, es, _soconai_, _o_, erro, as, _sumaxi_,
_u_, perficio; is, _s[~u]goxi_, _u_, excedo, is, _fgue maxi_, _u_,
multum & intense laboro, as, _qi_, _u_, fastidio, is, _tai_, volo, is,
& _tomonai_, nollo, is, si vero radices verborum anteponantur adiectiuis
finitis in _i_, faciunt quasi supinum in _tu_, v.g. _imi iasui_, facile
lectu &c.

Nomina numeralia si subsequatur illis nomen substantiuum debent esse in
genitiuo: v.g. _fito tu no tga_, vnum peccatum, idem petit particula,
_fdo_, quando significat omnis, e, v.g. _ru fdo no fito_, quotquot
sunt homines, idem petit particula, _iori_ v.g. _Nanban iri no mono_,
res Europ; sed hic est relatiuum: petunt etiam genitiuum numeralia, seu
nomina qu dicunt multitudinem vel paucitatem: v.g. _amta no fito_,
multi homines, sunt autem nomina prdicta, _bechi_, alter, a, um, _fon_,
proprius a, um, _cazucazu_, multi, , a, _sama zama_, multi modus, a,
um, _iro iro_, multus, a, _iorzzu_, quilibet &c. _[~i]zzure_, quis, ,
_issai_, omnis, e, idem, _vno vno_, & _cotgotoqu_, _reqi reqi_,
person nobiles, _igue_, quod subsequitur, _nocori_, quod remanet,
_itumo_, semper: v.g. _itumo no coto_, id quod semper: _tune_,
ordinarius, a, um, _ima_, mdo, _isasaca_, parum: idem, _sto_, vel
_sucoxi_, _xtocu_, naturaliter, _sno fca_, extra: prdicta petunt
ante se genitiuum si illis subsequatur nomen substantiuum, & tunc
adiectiua debent reputari si ver non subsequatur substantiuum nomen;
sed verbum; tale genitiuum non petunt: v.g. _iorzzu danco xite iocaro_,
bonum erit si omnes faciatis consilium.


_De Arithmetica Iaponi & materia numerorum, in quibus hoc opus hic
labor._

Duo sunt modi numerandi in lingua ista Iaponica primus est per numeralia
communia propria ipsius lingu, qu vocant, _iomi_, & hc perueniunt
solum vsque ad decem: v.g. _fittu_ vnum, & solent hoc vti ad dicendum
parum: v.g. _sqe fitotu nmaxete tamre_, da mihi bibere parum vini,
_futatu_, duo, _mitu_, tria, _itcu_, quatuor, _itutu_, quinque,
_mutu_, sex, _nanatu_, septem, _itu_, octo, _coco notu_, nouem, _to
vo_, decem, _icutu_, significat, quot? in rebus qu non habent propriam
numerationem.

Secundus modus numerandi est per vocabula, _coie_, idest m[~e]dicata a
lingua Chinensi, hoc ver non vtuntur vsque ad decem per se; nisi rebus
numeratis adiungantur, qu quidem res debent significari vocabulis etiam
Chin[~e]sibus; & non Iaponijs: termini numerales sunt, _ichi_, vnum,
_ni_, duo, _san_, tria, _xi_, quatuor, _go_, quinque, _rcu_, sex,
_xichi_, septem, _sachi_, octo, _c_, nouem, _j[vu]_, decem vtuntur per
se istis a numero vndecimo & supra, est autem vndecim, _juich_, _juni_,
duodecim, _jusan_, tredecim, _jc_, decem & nouem, & numeris denarijs
anteponuntur numeri vsque ad decem: v.g. _nij[vu]_, viginti, _snju_,
triginta, _sanju ichi_, triginta vnum, _cju_, nonaginta, _fiacu_, vero
significat centum, _fiacu ichi_ centum & vnum _fiacu ju_, centum &
decem, _fiacu sanju_, centum & triginta, _ni fiacu_, ducenta,
_smbicu_, trecentum, _xen_, autem significat mille, _xen ichi_, mille
& vnum, _xen roppiacu snju ichi_, mille sexcenti triginta vnum.

Numeri vero Iaponij antepositi vocabulis Iaponi, qu vocant _iomi_, et
ablato, _tu_, a numeralibus prdictis, siue sint nomina siue radices
verborum quibus iunguntur numert res significatas per talia vocabula:
v.g. _fito cotba_, vnum verbum, _futa coto vari_, du rationes,
_mimi_, tria retia vel tres retis missiones, _iocama_, coquere quatuor
vicibus in caldaria, _itucqe_, quinque aggressiones, _mcasne_, sex
vestes seu coopertur, _nn catana_ septem vulnerationes gladio: _i
catgue_, octo onera, _cca vari_ novem transmutationes, _t cusa_,
decem differenti: post numerum vero decimum, hoc modo numerandi non
vtuntur; sed dicunt, _iro j[vu]ichi_, vel _jichi no iro_, vndecim
colores: ad interrogandum vero est verbum, _ictu_, si ver res de qua
interrogatur postponatur, debet addi numeralibus particula, _no_, v.g.
_itucu no qi zo_ quot ligna sunt? idem, _qi icutu zo?_ et respondetur,
_futatu_, duo, _mitu_, tria etc: interrogatur etiam per, _icutu_
ablato, _tu_ posita vero re numerata de qua interrogatur: v.g. _ic
tocoro_, quot loca? _icu toqi_, quot hor? _fito fanaxi_, vnus sermo vel
conversatio, _futasugi_, du line, _iote_, quatuor manus inter
digladiatores: v.g. _itutu bu_, quinque grana, _mu tocoro_, sex loca,
_iamavari_, sex circuitiones, _cuninai_, nouem onera eo modo quo Iapones
onus portant ante & retro in ligno, _t vatari_, decem transitiones:
v.g. & alia omnia qu numerari possunt, idem autem est dicere, _mu
tocoro_ qud, _mutu notocoro_ & quod, _tocoro mutu_, sex loca, _fito
ie_, significat rem simplicem, _futa ie_, duplicem seu duplicatam,
_miie_, triplicatam &c. idem fit cum numeralibus chinensibus seu,
_coye_, adiunctis vocabulis etiam chin[~e]sibus: & aliquando in ista
numeratione nihil ammittunt numeri aut res numerat; aliquoties autem
vel alterum vel vtrumque aliquid ammittit vel mutat, & prcipu in
numeris primo, secundo, tertio, sexto, decimo, & centesimo: & ali sunt
mutationes: hic autem ponentur communiores; quando ver in particulari
nihil fuerit adnotatum, est signum quod nulla est transmutatio.

Interrogatio de hominibus fit per, _icutari?_ quot homines? Responsio
ver fit postponendo, _nin_, numeralibus chinensibus: v.g. _ichi nin_,
vnus homo, _ninin_, duo, _iottari_, vero significat quatuor: quia,
_xinin_, significat hominem mortuum.

Interrogatio de diebus fit per, _icca_, quot dies? & vnus dicitur, _fi
fitoi_, quia, _ichinich_, significat diem solarem integrum, _futuca_,
duo dies, _micca_, tres, _iocca_, quatuor, _ituca_, quinque, _muca_,
sex, _nnuc_, septem, _ica_, octo, _cconoca_, nouem, _toca_, decem,
_fatuca_, viginti reliqui numeri dierum sunt per numeralia, _coie_.

Numerus noctium, est postponendo, _a_ numeralibus, _coie_, v.g. _ichi
ia_, vna nox, _ni ia_, du &c. fit etiam postposito, _io_, quod
significat Iaponice noctem numeralibus, _iomi_, _icuio_, quot noctes?
_futaio_, du, _nanio_, septem noctes &c.

Numeratio mensium anni fit postposito, _guat_, numeralibus, _coie_, sed
prima luna vocatur, _xguat_, secunda vero, _n[~i]guat_, tertia,
_sguat_, quarta, _x[~i]guat_, vndecima ver dicitur, _xim tuqi_,
duodecima ver & vltima dicitur, _xi vsu_, si autem velimus numerare
menses absolut postponimus, _tuq[~i]_, quod lunam significat
numeralibus, _iomi_, ablato, _tu_, interrogamus vero, _icutuqi?_ quot
menses? & respondetur, _fito tuqi_, vnus, vsque ad decem, quod est,
_totuqi_, post decem ver fit numeratio per numeralia, _coie_, v.g. _j
ich[~i]guat_, vndecim menses, ad interrogandum ver de mense quisnam
sit; Ianuarius ne an Februarius? fit per, _nnguat_, Primus autem mensis
anni Iaponensis est luna Martij.

Annumeratio annorum fit postposito, _nen_, numeralibus, _coie_:
interrogatio fit anteposito, _nen_, v.g. _nnnn_, quot anni?
Respondetur autem, _ichinen_, vnus, _ionen_, quatuor, _sanganen_, tres,
_s ionn_, tres vel quatuor, _s xi jnn_, triginta vel quadraginta
anni, _fatchi_, significat viginti annos in hominibus, id[~e] _ni
junen_, vel, _ni ju no toxi_, vel _txi ni j_, interrogant autem,
_icutoxi_, vel _txi ictu_, quot annos habet? numerant etiam annos
hominum & animalium perfectorum, boum scilicet, & equorum &c.
postponendo, _sai_, numeralibus, _coie_, v.g. _issai_, vnus, _ni sai_
duo, _san zi_, tres anni.

Annumeratio vicium fit postposito, _do_, numeralibus, _coie_, v.g.
_nndo_, quot vices? _ich[~i]do_, vna _ido_, quatuor, _gdo_,
quinquies, _sai san_, bis vel ter.

Annumeratio nauium fit postposito, _s_, numeralibus, _coie_, v.g.
_nnzo_, quot naues? Respondetur: _iss_, vna, _nis_, du, _san z_,
tres _fass_, octo, _jss_, decem.

_Ichiren, _vna linea, du _niren_, _saren_ tres line v.g. ficorum,
margaritarum, &c.

Annumeratio orationum, tractatuum, vel repetitionum eiusd[~e] rei fit
postposito, _fen_, numeralibus: v.g. _ippen_, vna, _nifen_, du,
_sanben_, tres _aue maria ficu gojippn_, centum quinquaginta aue
maria.

Annumeratio argenteorum fit postponendo, _momme_, numeralibus v.g. _ichi
mmme_, vnus, _ni mmme_, duo, _san mme_, tres: vnus autem argenteus
diuiditur in decem qu vocant _ippn_ itaque, _ippn_, significat
decimam partem argentei, _nifn_, du ex prdictis partibus, _gofn_,
media dragma, _roppun_, sex ex prdictis decem partibus.

Decima quoque ver pars argentei diuiditur adhuc in alijs decem quarum
vnam vocant, _ichirin_, _nirin_, _farin_, _irin_, _gorin_, _rocurin_,
_xichirin_, _fachirin_, _curin_, & statim est, _ippun_, quod est
argentei decima pars, _fiacu me_, sunt centum argenteos, _fiacu ichi
momme_, centum & vnus, _icquan me_, mille, _jicquanme_ decem mille: sunt
etiam ali monet ex re, quarum annumeratio, fit postposito, _mai_, vel
_mon_, numeralibus: v.g. _ichi mon_, vna ex illis monetis, _n mon_, du
_san mai_, tres centum vero ex istis monetis faciunt nondum dimidium
argenteum; mille vero ex prdictis monetis vocant, _icquan_, _jicquan_,
ver decem mille &c.

_Creua ica fdo ni suru_, quantum valet hoc vel, _ica fdo ni vru_,
quanti pretij est & venditur? _ni momme suru_, decem argenteos valet,
_ni mmme ni isui_, plus duabus dragmis vendi potest: vel duabus
dragmis si vendatur est vile.

Annumeratio mensurarum tam rerum liquidarum, quam non fit postposito,
_x_, numeralibus ad faciendam mensuram modij: v.g. _ixxo_, vna, _nixo_,
du, _sango_, tres: decem ver dicunt, _itto_, postposito, _to_, _nit_,
viginti, _sando_, triginta: vnam vero dicunt, _itt_, qu diuidunt adhuc
in decem partes, qarum annumeratio fit postposito _go_, numeralibus
v.g. _ich[~i]go_, vna, _n[~i]go_, du, _sango_ tres, _ixx ggo_, una
mensura & dimidia ex mensura, _fatto_, octoginta mensur existis: centum
ver dicunt, _ichi cocu_, postposito _ccu_, numeralibus, _ni ccu_,
ducent, _sangocu_, trecent _jicccu_, mille, _xngocu_, decem mille,
_ichi mangocu_, centum mille.

Annumeratio mensur statuum hominis fit postposito, _fit_, numeralibus,
_iomi_, v.g. _fit fir_, vna: _futa fir_, du, _jippiro_, decem:
mensuram ver palmorum faciunt postposito, _xacu_, numeralibus, _coie_,
v.g. _xxacu_, vnus palmus seu tertia quam Hispani vocant _sanjacu_,
tres, _goxacu_, vero facit vnum statum qui vocatur vt dictum est, _fito
firo_, sex vero ex mensuris qu vocatur, _xcu_, & est tertia, faciunt
mensuram unam qu uocatur, _cqen_, una, _nicqen_, du, _jicqen_, decem,
_sanguen_, tres: ex sexaginta uero ex istis fit alia mensura quam
uocant, _icch_, idest unus callis, _niccho_ duo, _jicchio_ decem,
_sangio_, tres: ex sexaginta uer tribus ex istis fit una leuca seu
miliare ex miliaribus partis superioris Iaponi, quod uocant, _ichiri_,
postposito, _ri_, numeralibus, _coie_: _niri_, duo miliaria, _sanri_,
tria, _gri_, quinque, _jri_, decem, _iori_, quatuor: quia _xiri_,
significat anum, _fan michi_, dimidiam leucam dicunt: u.g. _ico fan
miqi tate ichir_, uia recta habet una leucam; ex transuerso uero
dimidiam _faba icqen_, latitudo est sex tertiarum _io fo futa firo_,
habet duos status in quadro.

Numeri cardinales primus secundus &c. fiunt postposito, _ban_
numeralibus, _coie_, u.g. _ichi ban_, primus, _niban_ secundus ad
significandum uer terminum additur, _me_, prdictis: u.g. _xiban me_,
quartus: fit etiam numerus cardinalis anteponendo, _dai_, numeris,
_coie_: u.g. _daiichi_, primus, _daini_, secundus, &c.

Annumeratio duplicium sit postposito, _bai_, numeralibus: u.g. _ichi
bai_, duplum, _nibai_ triplum, _sanbi_, quadruplum, _ficuzbai_,
centuplum.

Annumeratio partium ex tot una, fit anteponendo numeralia ad, _buichi_,
u.g. _ni buichi_, ex duabus partibus una, _san buichi_ ex tribus una.

Ad decimandum uer postponitur, _vri_, numeralibus: u.g. _ichi vri_;
ex decem partibus una, _xi vri gobu_, ex decem partibus quatuor &
dimidiam, _ju buichi_, autem coincidit cum, _ichi vri_.

Numeratio remorum arcabusiorum & eorum qu sunt longa ut ligna fit
postposito, _ch_, numeralibus: u.g. _icch_ unum, _nich_, duo,
_sangio_, tria, _jichi_, decem.

Annumeratia piscium & lignorum ad comburendum &c. fit postposito _con_,
numeralibus: u.g. _ccon_, unus _sangon_ tres _jiccon_, decem,
_fiaccon_, centum, _fiacu go ju sangon_, centum quinquaginta tres: tot
prendidit Snctus Petrus & cum tanti essent non est scissum rete.

Annumeratio foliorum papiri, uittarum argenti &c. fit postposito _mai_,
numeralibus: u.g. _ichi mai_, una, _cami gomai_ quinque folia papiri.

Annumeratio tabulatorum qu sunt pauimenta domus fit postposito, _cai_,
numeralibus: u.g. _nicai_, unus, _sangai_ duo, _xicai_ tres, _gocai_
quatuor sicut habent domus Matriti.

Annumeratio uer uasorum et calicum quibus bibunt fit postposito, _fai_,
numeralibus: u.g. _ippai_, unus potus, uel unum haustum, _ni fai_ duo,
_sanbai_ tria, _jippai_, decem etc.

Annumeratio telarum ex sericis: u.g. et aliorum similium fit postposito,
_tan_, numeralibus: u.g. _irtn_, unum, _ni tan_, duo, _sandan_ tres,
_jittan_ decem, _xichitan bun_, uocant nauigium quod uelo petit septem.

Dicitur etiam postposito, _mai_, numeralibus: u.g. _gomai_, quinque,
_gomai bun_, nauicula qu pro uelo petit quinque.

Annumeratio animalium quadrupedum fit postposito, _fiqi_, numeralibus.
u.g. _ippiqi_, unum _nifiqi_, duo _sanbiqi_, tria _roppiqi_, sex
_jippiqi_, decem, _fiappiqi_, centum, _xenbiqi_, mille.

Annumeratio imaginum, picturarum, & medicinarum fit postposito, _fucu_,
numeralibus: v.g. _ippcu_, vna, _nifucu_, du _snbucu_, tres,
_roppucu_, sex, _jippucu_, decem; ita annumertur etiam acus.

Annumeratio librarum fit postposito _qin_, numeralibus: v.g. _icqin_,
vna libra, _niqin_, du, _sanguin_, tres, _rcqin_, sex, _jicqin_ decem,
_ficqin_, centum: _xenguin_, mille.

Annumeratio missarum, & congregationum hominum fit postposito, _za_,
numeralibus: v.g. _ichi za_, vna _niza_, du, _sanza_, tres; _juza_, &
melius, _tza_, decem.

Annumeratio saccorum oriz, aut tritici etc. fit postposito, _fi_,
numeralibus: v.g. _ippi_, vnus, _ni fi_, duo _sanbi_, tres, _xi fio_,
quatuor, _roppio_, sex, _jippio_, decem, _fiappio_, centum, _xenbi_,
mille.

Annumeratio lignorum, arundinum, acuum, fit postposito _fon_,
numeralibus: v.g. _ippon_, vnum, _ni fon_, duo, _sanbon_, tria,
_roppon_, sex, _jippon_, decem, _fippon_, centum, _xenbn_, mille.

Annumeratio fasciculorum fit postposito _va_, numeralibus: v.g. _ichi
va_, vnus; _ni ua_, duo, _sanba_, tres, _jippa_; decem _jichi va_;
vndecim; _ni jippa_; uiginti.

Annumeratio onerum seu sarcinarum; quas equi portant; fit postposito;
_s_; numeralibus: u.g. _iss_ unum; _niso_ duo; _sanz_ tria; _jisso_;
decem: eodem modo numerantur illa instrumenta qu uocantur; _biobu_; duo
enim seu par ex illis uocatur; _iss_; etc.

Annumeratio uero eius quod uulgo dicimus mano de papel fit postposito,
_gi_; numeralibus: u.g. _ichi gio_; una _nigio_; du, _sangi_ tres;
usque ad decem qu sit postposito; _socu_, numeralibus: u.g. _issocu_
decem, seu vna qu uulgo uocatur media resma, _ni socu_; viginti qu
erit resma integra cum ista particula; _socu_ postposita numeralibus
annumerant etiam par calceorum: u.g. _iss cu_, par calceorum.

Annumeratio substantiarum fit postposito, _tai_, numeralibus: u.g.
_ittai_, una; _nitai_ du; _sandai_; tres; _Deus no von tocoro va
goittai de gozaru_; Deus in quantum Deus est vna substantia et essentia.

Annumeratio capitulorum fit postposita _cagi_, numeralibus: v.g.
_iccagi_ vnum, _nicagio_ duo, _sangagio_ tria, _roccagio_ sex,
_fiaccago_, centum.

Annumeratio guttarum fit postposito, _tqi_, numeralibus: v.g. _ittqi_,
vna gutta, _jitteqi_, decem: idem fit postposito, _xizzucu_ numeralibus,
_iomi_; v.g. _fito xizzucu_, vna &c. debet auferri, _tu_, a numero vt
videtur.

Annumeratio paxillorum quibus comedunt, & eorum qu bina & bina
portantur, fit postposito, _tui_, numeralibus: v.g. _itui_, vnum par,
_jittui_, decem.

Annumeratio sarcinarum hominum fit postposita, _ca_, numeralibus: v.g.
_icca_ vna, _nica_ du, _snga_, tres.

Annumeratio librorum fit postposito, _quan_, numeralibus: v.g. _icquan_
vnus, _niquan_ duo, _sangun_ tres, _rquan_ sex, _jiquan_ decem.

Ad interrogandum ver anteponitur, _nan_, nominibus mutatis vel non
literis sicut in numero tertio: v.g. _no mmadmo va nanbiqi zo?_ quot
sunt illi equi?

Annumeratio regnorum fit postposito, _cacocu_, numeralibus: v.g. _icca
cocu_, vnum, _ni cacocu_ duo, _sangacocu_ tria, _jiccacocu_, decem:
regna ver diuiduntur in prouincias seu districtus quos vocant
postposito, _gun_, numeralibus: v.g. _ichigun_, vna prouincia, _nigun_,
du, _sangun_, tres &c.

Sermones vero & exhortationes annumerantur postposito, _dan_
numeralibus: v.g. _ichi dan_, vnus sermo vel concio, verba vero
annumerantur postposito, _gon_, vel _guen_, numeralibus: v.g.
_ich[~i]gon_ vnum, _sanguen_ tria verba.

Postposita particula, _zzutu_, numeralibus tam, _coie_, quam _iomi_,
fit sensus binus, a, um, v.g. _ichinin ni vxi sanbiqi zzutu vo
toraxeta_, vni dedit tres vaccas, _ichinin zzutu saqe snbi zzutu vo
nomarta_, vnusquisque bibit tria hausta vini.

Ad loquendum diuisiue duo vel tria: v.g. copulant duo numeralia: v.g.
_x[~i]gonin_, quatuor vel quinque homines, ctera ex his elicies.

Particul honoris sunt quatuor, _vo_, _von_, _go_, _mi_, du prim
iunguntur vocabulis, _iomi_, vltim ver iunguntur vocabulis, _coie_,
siue chinensibus: vltima est honoratior & illa vtimur ad loquendum de
rebus diuinis: v.g. _midexi tachi_, discipuli Christi Domini, _goichi
nin vocoite cudasarei_, mittatis obsecro vnum ex dominis.

Verba ver qu sequ[~u]tur etiam si habeant particulas honoris; habent
se tamen ex parte loquentis; honorem ver important inquantum personam
cum qua loquimur vel de qua loquimur attingunt: v.g. _go foc_, quod
significat seruitium, _von furu mi_, quod est conuiuium, _von cotba_,
quod est verbum seu sermo, _von mon gatri_, quod est conuersatio, _von
natucaxij_, vel _von nocori vo voi_, habere quod Lusitani vocant
saudades vel Hispani cario, _von tri auaxe_, quod est intercessio,
_von mi mai_, quod est visitatio, _von ch_, quod est quidam potus quo
inuitant, _go danc_, quod est consultatio seu congregatio ad consilium
capiendum, _von rei_, quod est gratiarum actio, _von busata_, quod est
defectus in vrbanitate, _vomtenaxi_, quod est bene & laute tractare,
_go chiso_, quod est stimatio, _go iqen_, quod est consilium v.g.
_fabacari nagara go iqen vo moxiti_, & si sit inuerecundum & indecens
volo tamen consilium tibi dare &c.


_Aliqu regul coniugationum in scriptura librorum._

Aliquando fit verbum affirmatiuum cum prsenti negatiuo supra posito;
ablato _u_, in quo finitur: v.g. _oracio vo tutomen tqi va_, qudo
habeo orationem, _xsa vo tutotmn tme ni va_, ad exequendum opus,
_mich[~i] biqi tama van to voboxi mexi_, ad illum deducendum &c.

Ad futurum affirmatiuum additur particula, _bqi_, affirmatiuo
supraposito ablato, _ru_, & ad futurum negatiuum additur, _bcarazu_,
affirmatiuo: v.g. _msu beqi_, dices, _msu beqarazu_, non dices: si
vero oratio finitur in futuro, _bqi_, conuertitur in _bexi_.

Infinitiuum futuri fit addito, _cto_, futuro: v.g. _imu bqi coto_,
subiunctiuum fit postposito, _qer[~e]ba_, radicibus verborum v.g.
_sugure qer[~e]ba_.

Gerundium in do fit postposito, _te_, radicibus: v.g. _qiqi tamaite_.

Verbum substantiuum in scriptura librorum est, _nri u_ & _qeri u_, & si
in illo finitur oratio est in radice: v.g. _sadme naqi io no ixei
nari_, est dignitas mundi qui non habet stabilitatem.

Prteritum est postposito, _ari_, _u_, radicibus: v.g. _s[~u]guretaru_,
si ver oratio in illo finitur remanet, _ari_, _u_, in radice: v.g.
_s[~u]guretari_.

Prteritum plusquam perfectum est postposito _nari_, prsenti: v.g.
_gue tamo nari_, adorauerant.

Si forte fuerint aliqu ali regul in librorum scriptura erunt ita
faciles quod facillimo negotio illas consequentur qui in lingua Iaponica
fuerint tam prouecti, vt iam eius librorum lectioni possint vacare.




LAVS DEO.


_ERRATA SIC CORRIGE._

Primus numerus paginam, secundus lineam indicat.

[Transcriber's Note:
The listed changes have been made without further comment, except where
the Errata list itself contains an error. For each word, the context is
given in braces ("curly brackets").]

pag. 3. linea 2. iu. lege in.
  {plantationis Orthodox fidei nostr in Regno Iaponico}
7.25. _niffion._ l. _niffon._
  {u.g. _niffon guchi v Xiranu_}
10.7. _goraru_. l. _gozaru_.
  {_cno ima v tac gozaru_, hic mons altus est, & excelsus}
14. & 15. accentus supra, _o_, sunt acuti & debent esse graues.
  {_passage could not be identified_}
16.5. _mainnen_. l. _mainen_.
  {_mainen_, significabit singulis annis uel omnibus annis}
19.24. loca. l. loco.
  {_sonaie sonru_ in loco sublimi colloco, as}
24. antepenultima. _de gozate_. l. _de gozatte_.
  {_caqu de gozatte cso_, hoc nullo modo est scribere}
28.12. _[~e]gue_ l. _gue_.
  {_gue mai tom_, &si non sit oblaturus}
33.22. _fucacaranda._ l. _fucacarananda_.
  {Prteritum, _fucacarananda_, non fuit &c.}
33.28. _cuuaav_ l. _cuvazu_.
  {_cu vazu ni vite va_, si non comedis}
34. antepenultima. _incadeca_. l. _icdeca_.
  {_cre fdo xei uo iru ru saie cto naricanru ni; ucato xite ua,
  icdeca banji canauozo?_}
36. penultima. _voi cotaranu_. l. _vo cotaranu_.
  {& prsens negatiuum, _vo cotaranu_}
39.25. _cu vanu_. l. _cui maraxenu_.
  {_Nan ban jin va core vo cui maraxenu_, Europei hoc non manducant}
40. antepenultima amittit. l. admittit.
  {admittit tamen hc particula honorem  particula}
43.10. anteposita particula. _na_. l. postposita particula. _va_.
  {Postposita particula _va_}
42.32. _nobrou_. l. _noboru_.
  {_noboru_, ascendo, is}
42.11. _vqetaam vari_. l. _vqe tamavari_.
  {_uqe tamauari_, _u_, vero}
48. vltima. _vosorozij_. l. _vosoroxij_.
49.1. _vosoroxi_. l. _vosoroxij_.
  {_uosoroxij_, est dictu tremendum, _mite ua fux[~i]guina_, est res
  admirabilis visu, _i uo m uosoroxij_, est dictu tremendum}
49.26. significat. l. significant.
  {significant quem locum?}
50.10. _doco._ l. _coco_.
  {idem significat, _coco zo_}
51.3. _Poca_. l. _foca_.
  {_Foca_, significat foras, vel extra}
57.26. _teugu_. l. _tengu_.
  {_tengu ni tai xite te qito_, pugnare contra dmonem & ei resistere}
60.5. _tocude_. l. _tocorde_.
  {_so aru tocorde_, cum hoc ita sit}
60.19. _vo xite_. l. _coxite_.
  {_doxitema co xitemo doxite coxite_, faciendo diuersa hoc & illud}
60.26. _mate._ ommittatur et non legatur.
  {Si particula, _mtte_, postponatur particulis, _catute_, _mate_,
  _isasaca_}
61.34. _gne_. l. _gue_.
  {_taxicani uqetamotta niiotte coso, mxi gue maraxitare_, fideliter
  audiui, ideo retuli & dixi}
64.15. _ni va qenbut_. l. _ni va vo qenbut_.
  {_ni ua uo qenbut noa[~i]dani mxi uo coxiraie io_, prpara cibum dum
  hortum videmus}
64.19. _genzan_. l. _guenzan_.
  {regit, _guenzan_, datiuum sicut, _ai_, __}
67.14. _iiuni_, _iusan_. l. _juni_, _jusan_.
  {_juich_, _juni_, duodecim, _jusan_, tredecim}
70.31. _culum_. l. _anum_.
  {_xiri_, significat anum}

       *       *       *       *       *
           *       *       *       *
       *       *       *       *       *

Errors and Anomalies


Latin:

Punctuation and capitalization are as in the original _except_:
  "." (period/full stop) followed by a lower-case letter was changed
    to : (colon) unless a comma was clearly called for.
  Missing or inappropriate punctuation at paragraph-end was changed
    to "."
In "potest ne" and similar forms, "ne" is always printed as a separate
word. Conversely, "idest" is printed as a single word.


Japanese:

The translation of this text is currently in preparation at Project
Gutenberg. It was consulted to clarify long-s ambiguities and to resolve
some uncertainties in accentuation, primarily  : . There was no
attempt to make the forms consistent or correct, or to regularize
word/morpheme breaks.


Typographical Errors, grouped thematically:

The errata listed by the author have been corrected in the text.
In addition, the following errors have been corrected, with the original
form given in braces:


n for u, u for n:

_varmberaxij_, quod significat {siguificat} id quod puerilis, e tunc
  si uerbum subsequatur {subsequatnr}, mutat, _na_, in, _ni_
Litera, _j_, pronunciatur {prouunciatur} blande
Si vero prdicta signa, fuerint supra __, pronuntiatur {pronnntiatur}
_ii_, __, est loqui humiliando {hnmiliando} loquentem
_mairi_, _u_, significat {siguificat} ire ad locum cui honor debetur
homines m[~u]di, vitam agunt {agnut} dormiendo, surgendo, & bibendo
_To_, significat, {siguificat} &, copulatiue
nihil ammittunt {ammittnnt} numeri aut res numerat;


-qu- for -quu-:

equum {equm} ascendere &c
& iterum interrogat, dicit qui loquutus {loqutus} est
subsequuntur {subsequntur} vel, _ua_, vel, _naranu_
tunc profecto mala nuntia seu missiones sum exequutus {exequtus}
du vel plures orationes qu loquuntur {loquntur} de eodem subiecto


Missing -n- or tilde in Latin:

_qu ver finiuntur in, _xi_, vel, _qi_, illud conuertunt {couertunt}
illam exuunt quando {quado} aqua madefit


f for (long) s:

Sensus uero est idem siue finiatur in, _no_, siue {fiue} in _na_
_saq[~e] gana_,  vinum! ac si {ac fi} diceret:
_Vie, _significat {fignificat} rem supremam


Word breaks or spacing:

ex parte mea, vel quantum {quan-,/tum _at line break_} ad me attinet
Pronomen aliquis &c. faciunt particul {faciun tparticul}
_uqetamri_, _u_, est audire honorando personam  qua {qua} auditur
_uarb[~e] de xinda_, mortuus est puer vel cum adhuc {ad huc} esset puer
quando actualiter exibat e nauigio, {enauigio}
Quando non curat quis de ijs {deijs} qu illi dixerunt
_mosu to tomoni_, {tomon,i} simul ac dixit
habeto curam de tuis {de-/tuis _at line break_} seruis?
v.g. _Pedro to juanto {toj uanto} Nagasaqi ie ita_
aliquando in ista {inista} numeratione
bis vel ter {velter}
_aue maria {auema ria} ficu gojippn_, centum quinquaginta aue maria
tres centum vero ex istis {existis} monetis faciunt nondum dimidium
mille vero ex prdictis {exprdictis} monetis vocant
ex sexaginta {sex aginta} uero ex istis fit alia mensura


Other Errors:

non enim pronunciatur vt _t_, aut ut _t_ {_s_}, uel, _c_
_Padre no v qirumno_, Patris vestis seu habitus {habibitus}
_Nn bn mno vo fomru n_, ne laudes res Europ {Erop}
_cchi_, _cuturu_ {cutcuru}, putresco, is
_guenanzzuro_, possibile {posibile} est non obtulisse
_guru mai cto mo arozu_, possibile {posibile} est quod non offert
_saxerare_, _uru_, facere personam {persoram} nobilem
Ased quomodo erit vel si erit nescio {nscio} certe
sed nescio {nscio} vtrum poterit extrahi nauigium
_fara cso tatturo_ forsan {forsam} fuit iratus
_fun ni nori sama ni_, quando actualiter{astualiter} conscendebat nauim
_isasca_ {_i asca_}, vel, _isasca mtte_ nec parum quidem
inter doctores Sanctus Thomas {Themas} est supremus
successiue leniter {lenter}
ideo prcor Beatam Mariam semper Virginem {Virgitem}
aliquoties autem vel alterum vel {vol} vtrumque aliquid ammittit


Inappropriate type style (emphatic for non-emphatic or the reverse):

De pronomine.
De pronomine secund person scilicet ego &c.
Aduerbia interrogandi cum particulis casualibus & postposito, mo,
  significant vbicumque
Ha! est interiectio p[oe]nitentis
Aliqua nomina, _cobita seu coie_
decem ver dicunt, _itto_, postposito, to,
_jippiro_, decem {_printed at line break as _jippi_-/ro}
vnus palmus seu tertia quam Hispani vocant sanjacu, tres


Not Changed:

_De pronomine secund person scilicet ego &c._ {_sic_ "secund"}
_sannin nagara_, tres simul, vel etiam si sintres {_sic_ "sintres"}
_qin_, vel, _scujit_, nudius tertius {_sic_ "nudius": dies?}
regulas ex terra vel limo construere {_sic_ "regulas": tegulas?}


Errors in Errata:

42.32. _nobrou_ {_uobrou_}. l. _noboru_.
43.10. anteposita {antepenultima} particula. _na_.
42.11. _vqetaam vari_. {_vqetm vari_}
49.1. _vosoroxi_. {_missing "l."_} _vosoroxij_.
60.26. {24} _mate._ ommittatur et non legatur.
64.19. _genzan_ {_geuzan_}. l. _guenzan_.
67.14. _iiuni_ {iuni}, _iusan_.





End of Project Gutenberg's Ars grammaticae Iaponicae linguae, by Diego Collado

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ARS GRAMMATICAE IAPONICAE LINGUAE ***

***** This file should be named 17713-8.txt or 17713-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/1/7/7/1/17713/

Produced by Louise Hope, David Starner and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
